Dankbaarheid in tijden van tegenslag: wat er óók nog is

Wanneer het leven tegenzit, voelt dankbaarheid soms als het laatste waar je aan denkt. Dat is niet vreemd. Je hoeft niet dankbaar te zijn voor verlies, teleurstelling, onzekerheid of iets wat je liever niet had meegemaakt.

Juist dan kan dankbaarheid iets anders betekenen. Niet dat je probeert het moeilijke weg te poetsen of jezelf dwingt om naar de positieve kant te kijken, maar dat je voorkomt dat wat pijn doet uiteindelijk alles wordt wat je nog ziet. Een moeilijke werkelijkheid mag moeilijk blijven, terwijl er daarnaast misschien ook iemand is die naast je blijft zitten, een wandeling die even goed doet of een moment waarop je onverwacht toch moet lachen.

Dankbaarheid verandert niet wat er gebeurd is. Ze laat alleen toe dat er óók iets naast bestaat. Wat pijn doet blijft waar, maar hoeft niet het enige te zijn wat waar is. En precies daar begint de vraag van deze blog: wat kan dankbaarheid betekenen wanneer je juist níét dankbaar bent voor wat er gebeurt?

Drie vragen om even bij stil te staan

• Waar krijgt wat moeilijk is op dit moment zoveel aandacht dat je bijna niets anders meer ziet? → Dat hoeft niet verkeerd te zijn, maar het kan wel zichtbaar maken hoeveel ruimte de tegenslag inmiddels inneemt.
• Wat is er ondanks alles nog aanwezig dat echt iets voor je betekent? → Misschien een mens, een plek, een gewoonte of één klein moment dat gemakkelijk voorbijgaat.
• Wanneer voelt dankbaarheid voor jou echt, en wanneer wordt het iets waarvan je vindt dat je het zou moeten voelen? → Dat verschil bepaalt vaak of dankbaarheid ruimte geeft of juist extra druk veroorzaakt.

Als iets pijn doet, hoeft dankbaarheid niet voorop

Je krijgt slecht nieuws. Misschien gaat het over je werk, je gezondheid, iemand van wie je houdt of een toekomst waarop je had gerekend. Misschien is er niet eens één grote gebeurtenis, maar stapelen kleine dingen zich zo op dat je op een ochtend merkt dat het gewoon even te veel is.

Op zo’n moment kan de vraag waar ben je dankbaar voor? bijna ongepast voelen.

Misschien ben je helemaal niet dankbaar, maar vooral teleurgesteld, boos, onzeker, verdrietig of gewoon moe. Daar hoeft niets aan gecorrigeerd te worden.

We maken van dankbaarheid soms ongemerkt iets moreels. Alsof iemand die in moeilijke omstandigheden toch het goede blijft zien verder is dan iemand die daar op dat moment helemaal niet bij kan. Maar verdriet wordt niet gezonder doordat je er een dankbaarheidslijstje naast legt en teleurstelling verdwijnt niet omdat je jezelf eraan herinnert dat andere dingen ook goed gaan.

Soms moet iets eerst gewoon pijn mogen doen.

Dat betekent niet dat dankbaarheid geen plaats heeft. Alleen hoeft zij niet vooraan te staan.

Stel dat een relatie waar je veel van verwachtte eindigt. Dan helpt het waarschijnlijk weinig wanneer iemand kort daarna zegt:

Je mag ook dankbaar zijn voor de mooie tijd die jullie hebben gehad.

Misschien kun je daar ooit zo naar kijken. Maar nu mis je iemand. Dat is op dat moment de werkelijkheid.

Dankbaarheid wordt pas iets anders wanneer ze niet wordt gebruikt om daar vandaan te gaan.

“Je hoeft niet dankbaar te zijn voor wat je overkomt om dankbaarheid te kunnen voelen voor wat er ondanks alles nog is.”

Dat verschil lijkt klein, maar het bepaalt of dankbaarheid een extra opdracht wordt of juist iets mag openen.

Tegenslag kan je blik langzaam vernauwen

Wanneer iets belangrijk voor je is, trekt het vanzelf aandacht.

Je hoort slecht nieuws en tijdens het tandenpoetsen denk je er alweer aan. Je wordt ’s nachts wakker en je hoofd gaat verder waar het een paar uur eerder ophield. Tijdens een gesprek merk je dat je maar half luistert, omdat een deel van jou nog steeds bezig is met wat er gebeurd is of met wat er misschien nog gaat gebeuren.

Je merkt minder van het gesprek dat je voert, draait tijdens een wandeling in gedachten hetzelfde rondje nog eens en kunt zelfs op een goede middag nauwelijks voelen dat er óók iets prettigs gebeurt.

Dat is niet vreemd. Je probeert te begrijpen, zoekt houvast of hoopt dat je ergens nog een mogelijkheid vindt om iets te herstellen. Misschien wil je vooral weten waarom het gebeurde of hoe je ervoor kunt zorgen dat het nooit meer gebeurt.

Daar kan ook een vorm van vasthouden in zitten.

Soms houd je niet alleen vast aan wat je bent kwijtgeraakt, maar ook aan hoe het volgens jou had moeten zijn.

Juist daardoor kan wat ontbreekt steeds meer van je aandacht opeisen. Niet omdat je verkeerd met tegenslag omgaat, maar omdat een deel van jou nog probeert vast te houden aan een werkelijkheid die belangrijk voor je was.

De rest van je leven is ondertussen niet verdwenen. Er zijn misschien nog steeds mensen die om je geven. Er zijn gewone momenten die prettig zijn. Iemand helpt je, je moet ergens om lachen of je merkt tijdens een wandeling ineens dat de lucht lekker ruikt.

Alleen komt dat minder gemakkelijk binnen.

“Dankbaarheid maakt niet minder waar wat pijn doet. Ze maakt zichtbaar wat er daarnaast óók nog is.”

Daar zit voor mij de betekenis van dankbaarheid tijdens tegenslag: niet wegkijken van het moeilijke, maar weer iets meer van de werkelijkheid toelaten.

💡 Wat neemt op dit moment zoveel ruimte in dat je nauwelijks nog merkt wat er daarnaast ook gebeurt?

Dankbaarheid is iets anders dan de positieve kant zoeken

Er zit een valkuil in het idee dat je altijd ergens iets positiefs uit moet halen.

Je verliest je baan en iemand zegt:

Misschien is dit wel een kans.

Een relatie eindigt:

Wie weet komt er iets veel beters voor terug.

Je krijgt een teleurstelling:

Alles gebeurt met een reden.

Sommige van die zinnen kunnen achteraf betekenis krijgen. Maar midden in een moeilijke periode kunnen ze je ook verder verwijderen van wat je voelt.

Misschien is iets gewoon rot. Misschien weet je helemaal niet of het ergens goed voor is en heb je op dat moment geen behoefte aan een les, kans of hogere betekenis.

Dankbaarheid vraagt dat ook niet.

Ze zegt niet: zoek het voordeel.

Ze kan veel eenvoudiger zeggen:

Het is zwaar. En er is óók iets dat nog klopt.

Je hoeft dus niet dankbaar te worden voor je ontslag. Je kunt wel dankbaar zijn voor degene die diezelfde avond belt en niet meteen begint met adviezen.

Je hoeft niet dankbaar te zijn voor een periode waarin je ziek bent. Maar misschien raakt het je wel dat iemand zonder veel woorden boodschappen komt brengen.

Je hoeft geen waarde toe te kennen aan wat er misging om iets anders dat waarde heeft binnen te laten.

Lees verder over waarom positiviteit pas geloofwaardig wordt wanneer moeilijke gevoelens er ook mogen zijn in Een positieve mindset ontwikkelen zonder te vechten tegen wat je voelt.

Juist daarom vind ik geforceerde dankbaarheid zo weinig behulpzaam.

Wanneer je jezelf vertelt dat je dankbaar móét zijn, voeg je soms vooral een tweede probleem toe. Eerst is er de tegenslag. Daarna komt het oordeel dat je blijkbaar niet goed genoeg ziet wat je allemaal nog hebt.

Dan moet je niet alleen omgaan met wat moeilijk is, maar ook met het gevoel dat je daar kennelijk verkeerd mee omgaat.

Dat geeft geen ruimte, maar maakt dankbaarheid opnieuw iets waarin je moet presteren.

Soms komt dankbaarheid binnen via iets heel gewoons

Juist in moeilijke periodes kan iets kleins opeens veel betekenis krijgen.

Niet omdat het op zichzelf spectaculair is, maar omdat je even merkt dat je leven uit meer bestaat dan waar je hoofd al uren omheen cirkelt.

Je loopt buiten en voelt de eerste zon na dagen regen.

Je krijgt een bericht van iemand die alleen schrijft:

Ik dacht even aan je.

Je komt thuis en iemand heeft eten voor je gemaakt.

Je hoort in de auto een liedje en merkt dat je voor het eerst die dag een paar minuten niet met je zorgen bezig was.

Of je zit met een vriend aan tafel nadat je relatie is stukgelopen. Hij probeert niets voor je op te lossen en vertelt ook niet dat het allemaal goed komt. Hij schenkt nog wat in, schuift een bord jouw kant op en blijft gewoon zitten.

En ineens denk je:

Wat ben ik blij dat jij er bent.

Je verdriet is niet verdwenen en je mist nog steeds wat je kwijt bent. Toch is er iets bij gekomen.

Dat vind ik misschien wel de meest geloofwaardige vorm van dankbaarheid tijdens tegenslag.

Niet een groot gevoel van waardering voor het leven, maar een moment waarop iets anders je weer bereikt.

Het kleine lost niets op, maar soms merk je daardoor wel weer even dat je leven groter is dan wat er nu misgaat.

Lees meer over waarom een klein gebaar juist in moeilijke periodes zoveel kan betekenen in Vriendelijkheid: waarom een klein gebaar een onmisbaar geschenk kan zijn.

💡 Welk klein moment van de afgelopen dagen betekende achteraf misschien meer voor je dan je op dat moment besefte?

Wat pijn doet en wat goed is kunnen tegelijk waar zijn

We denken gemakkelijk in óf-óf.

Als ik verdrietig ben, kan ik blijkbaar niet dankbaar zijn. Wanneer deze periode zwaar is, lijkt genieten bijna ongepast. En als ik iemand mis, voelt het soms vreemd om tegelijkertijd plezier te beleven met iemand anders.

Maar menselijke ervaring laat zich niet zo netjes verdelen.

Je kunt iemand verschrikkelijk missen en toch genieten van een goed gesprek. Je kunt onzeker zijn over je toekomst en tegelijkertijd dankbaar zijn voor de mensen die nu om je heen staan. Je kunt moe zijn van alles wat speelt en tijdens een wandeling ineens merken dat je het prettig vindt om buiten te zijn.

De ene ervaring maakt de andere niet onwaar.

Dat is de ruimte die dankbaarheid kan openen.

Niet:

Het valt gelukkig allemaal wel mee.

Maar:

Dit doet pijn en dit andere is óók waar.

Misschien zit daar al iets van loslaten in. Niet doordat je het verdriet loslaat of ophoudt te wensen dat iets anders was gelopen, maar doordat je iets minder hoeft vast te houden aan het idee dat deze ene gebeurtenis nu je hele leven bepaalt.

Je bent niet alleen degene die iets verloren heeft. Je bent ook degene die wordt gebeld, geraakt kan worden door muziek, nog kan lachen of ergens welkom is.

Dankbaarheid maakt de werkelijkheid dus niet mooier.

Ze helpt je meer van de werkelijkheid zien.

En juist daarin kan wat je vasthoudt iets losser worden.

“Dankbaarheid vraagt niet dat je iets loslaat wat pijn doet. Ze helpt je loslaten dat dit het enige is wat er nog is.”

Maak van dankbaarheid geen nieuw project

Zodra iets goed voor ons lijkt te zijn, zijn we geneigd er een methode van te maken.

Iedere ochtend drie dingen opschrijven. Voor het slapen vijf momenten benoemen. Een dankbaarheidsdagboek bijhouden.

Daar is op zichzelf niets mis mee. Voor sommige mensen helpt het juist om bewuster te zien wat anders ongemerkt voorbijgaat.

Maar midden in tegenslag kan ook dankbaarheid iets worden waar je aan moet voldoen.

Je schrijft braaf op dat je dankbaar bent voor je huis, vrienden en gezondheid, maar voelt er nauwelijks iets bij. Vervolgens vraag je je misschien ook nog af waarom het niet werkt.

Dan verschuift de aandacht ongemerkt weer naar presteren.

Doe ik het goed? Waarom voel ik nog steeds zoveel verdriet?

Dankbaarheid hoeft geen extra taak te worden.

Misschien is de vraag waar ben ik vandaag dankbaar voor? op sommige dagen zelfs te groot. Dan kun je haar veel eenvoudiger maken:

Wat deed me vandaag even goed?

Wie was er vandaag voor me?

Wat gebeurde er vandaag dat naast het moeilijke óók waar was?

Daar hoeft geen bijzonder gevoel uit voort te komen en je hoeft niets te produceren. Het gaat alleen om opnieuw zien.

En als je op een moeilijke dag nauwelijks iets kunt bedenken, is er ook niets mislukt.

Wat verandert er wanneer je weer iets meer van je leven ziet?

Dankbaarheid lost geen tegenslag op. Een relatie komt er niet door terug, een diagnose verandert niet en een ingewikkelde beslissing wordt er niet vanzelf gemakkelijk van.

Wat kan er dan wel veranderen?

Misschien merk je dat wat er speelt je niet meer ieder uur volledig in beslag neemt. Een goed gesprek komt weer iets beter binnen. Je proeft dat het eten lekker is. Tijdens een wandeling ben je een tijdje gewoon buiten, zonder voortdurend met de situatie bezig te zijn.

De tegenslag is er nog steeds, maar je aandacht hoeft er niet ieder moment volledig door te worden opgeslokt.

Juist daarin kan voorzichtig weer iets van belangstelling ontstaan voor wat zich buiten het probleem afspeelt. Misschien wil je morgen even naar buiten, ben je benieuwd hoe het met iemand gaat of merk je dat je weer zin krijgt in iets wat niets met de tegenslag te maken heeft.

Dankbaarheid en hoop zijn niet hetzelfde. Dankbaarheid merkt op wat er nu nog waarde heeft, terwijl hoop soms laat voelen dat het leven misschien nog niet klaar is met jou.

Daar hoeft de situatie zelf nog helemaal niet voor veranderd te zijn.

Misschien raakt dit precies aan wat jij al langer meedraagt.

Niet omdat je het niet begrijpt.
Maar omdat het nog iets met je doet.

Wat je vasthoudt, werkt vaak langer door dan je denkt.

Loslaten begint met stilstaan bij wat er vanbinnen om aandacht vraagt.

Samen kijken wat jou vasthoudt →

Eerst rustig verder lezen? Lees wat loslaten echt betekent .

Conclusie: wat is er naast wat pijn doet óók nog waar?

Je hoeft een moeilijke periode niet dankbaar tegemoet te treden.

Je hoeft niet te zoeken naar het goede in iets wat je liever niet had meegemaakt en je hoeft al helemaal niet te doen alsof pijn gemakkelijker wordt wanneer je maar positief genoeg kijkt.

Soms is verdriet gewoon verdriet en gemis gewoon gemis.

Maar wat pijn doet kan zoveel aandacht vragen dat het langzaam alles lijkt te worden wat je nog ziet.

Daar kan dankbaarheid iets openen.

Niet door de pijn te vervangen, maar door één eenvoudige vraag toe te laten:

Wat is er naast wat pijn doet óók nog waar?

Misschien is het antwoord vandaag heel klein: iemand die belt, de zon door het raam of een halfuur waarin je even niet met de situatie bezig was.

Dat maakt wat moeilijk is niet minder waar.

Het herinnert je alleen aan iets anders wat óók waar is.

En soms is dat genoeg voor vandaag.

Verder lezen als je naast het moeilijke ook iets anders wilt blijven zien

Dankbaarheid hoeft een moeilijke periode niet mooier te maken. Misschien roept ze juist andere vragen op: hoe krijgt dankbaarheid ook in gewone dagen meer ruimte, wat gebeurt er wanneer er langzaam weer hoop ontstaat en wat kan een tegenslag later zichtbaar maken?

• Dankbaarheid als grondhouding: van leven in tekort naar meer rust en ruimte in jezelf
  Dankbaarheid hoeft niet pas belangrijk te worden wanneer het leven moeilijk is. Lees hoe je ook in gewone dagen meer kunt opmerken van wat al waardevol is, zonder er een nieuwe opdracht van te maken.
• Hoop opent niet de toekomst — ze opent jou
  Soms verandert de situatie nog helemaal niet, terwijl er vanbinnen toch voorzichtig iets begint te bewegen. Dit blog gaat over die kleine opening waarin belangstelling, verlangen en levensenergie weer terug kunnen komen.
• Tegenslag als springplank voor groei — maar niet vanzelf
  Niet iedere tegenslag maakt je sterker en je hoeft haar ook niet dankbaar te zijn. Maar soms wordt later wel iets zichtbaar wat je daarvoor nog niet zag en ontstaat van daaruit een andere keuze of richting.

Veelgestelde vragen over dankbaarheid in tijden van tegenslag

Moet ik dankbaar zijn voor een tegenslag om verder te kunnen? Nee. Je hoeft verlies, teleurstelling of pijn niet positief te maken voordat je verder kunt. Dankbaarheid kan juist naast het moeilijke bestaan: je kunt niet dankbaar zijn voor wat er gebeurt en tegelijkertijd oprecht waarderen wat er ondanks alles nog is.

Wat als ik tijdens een moeilijke periode helemaal geen dankbaarheid voel? Dan hoeft er niets geforceerd te worden. Soms vraagt pijn zoveel aandacht dat er tijdelijk nauwelijks ruimte is om iets anders op te merken, en ook dat hoort bij wat je op dat moment ervaart.

Is dankbaarheid niet gewoon een vorm van positief denken? Niet wanneer het moeilijke volledig mag blijven bestaan. Geforceerd positief denken probeert een moeilijke ervaring soms te vervangen, terwijl dankbaarheid ook kan betekenen dat je méér van de werkelijkheid ziet: wat pijn doet én wat daarnaast nog waarde heeft.

Hoe kan ik dankbaarheid toelaten zonder er een opdracht van te maken? Begin niet met de eis dat je iets moet voelen. Vraag jezelf liever wat je die dag even goeddeed, wie iets voor je betekende of welk klein moment je niet helemaal voorbij wilt laten gaan.

Hoe helpt dankbaarheid bij loslaten? Niet doordat je verdriet of tegenslag moet laten verdwijnen. Dankbaarheid kan je blik verruimen, waardoor wat moeilijk is niet langer alles hoeft te zijn wat je ziet en je iets minder stevig hoeft vast te houden aan hoe het had moeten zijn.