Jezelf afwijzen: hoe de stille innerlijke criticus werkt – en hoe je milder met jezelf om kunt gaan

Zelfafwijzing is zelden een harde stem, maar een stille onderstroom die je kleiner maakt dan je bent. In dit blog onderzoek je waar die innerlijke criticus vandaan komt, hoe hij je lichaam, relaties en keuzes beïnvloedt en welke verborgen 'beloning' maakt dat je hem blijft geloven. Je ontdekt hoe mildheid, zelfliefde en stap voor stap loslaten ruimte maken voor meer zelfaanvaarding, rust en vrijheid vanbinnen.

Drie vragen om even bij stil te staan 

• Waar in mijn dag wijs ik mezelf het snelst af? → Kies één concreet moment en voel wat er op dat moment gebeurt in je lijf. 
• Welke oude stem hoor ik als ik denk dat ik niet goed genoeg ben? → Onderzoek of die stem echt van mij is, of een echo van vroeger. 
• Wat zou er vandaag veranderen als ik mezelf één keer niet afwijs maar zacht toespreek? → Sta stil bij hoe dat voelt in mijn lichaam en in mijn stemming.

Jezelf afwijzen: stop met jezelf omlaag halen

Stel je voor: je stuurt een appje, ziet dat het gelezen is… en er komt geen reactie terug. Voor je het weet, hoor je vanbinnen een fluistering: “Zie je wel, ik ben niet interessant genoeg.” Niemand heeft iets gezegd, maar je voelt je kleiner worden. Je maag trekt iets samen, je borst wordt zwaarder, je aandacht glijdt naar binnen.

Dat is wat zelfafwijzing doet. Het is zelden een harde schreeuw, veel vaker een zachte, onderhuidse stroom. Een innerlijke stem die fluistert dat je niet genoeg bent, dat je iets fout hebt gedaan, dat je tekortschiet. Niet grof of luid, maar geniepig, herhalend en vooral: vertrouwd.

Zelfafwijzing is geen zeldzaam verschijnsel. Het is een patroon dat zich stilletjes in je nestelt, gevoed door ervaringen, overtuigingen en oude pijn. En hoe langer het zich mag herhalen, hoe vanzelfsprekender het voelt om kritisch naar jezelf te kijken — en mild naar anderen.

Maar zelfafwijzing helpt je niet verder. Ze verzwakt je, ondermijnt je, en haalt je uit verbinding met jezelf en met de mensen om je heen.

De stille stem van zelfafwijzing — en hoe ze jouw rust ondermijnt

Je hoeft niet tegen jezelf te schreeuwen om jezelf af te wijzen. Vaak gebeurt het in korte, bijna onzichtbare momenten. Het gaat zo snel, dat je het pas merkt als je stemming al is omgeslagen.

Voorbeelden uit het dagelijks leven:

• Je maakt een fout op je werk en noemt jezelf in gedachten dom.
• Je kijkt in de spiegel en zucht zonder woorden.
• Je voelt je te veel — of juist onzichtbaar — in gezelschap.
• Je zegt ‘sorry’ voor je eigen gevoel.
• Je wuift complimenten weg of gelooft ze maar half.

Het zijn van die alledaagse situaties waarin je, zonder het goed door te hebben, jezelf omlaag haalt. Je zenuwstelsel doet daar eerlijk verslag van: een lichte verkramping in je buik, spanning in je keel, een adem die net iets hoger gaat zitten.

Hoe vaker dit gebeurt, hoe dieper het zich vastzet. Je gaat geloven dat deze stem gelijk heeft, juist omdat hij al zo lang meeloopt.

"Niemand hoeft je af te wijzen, als jij dat zelf al elke dag doet."

💡 Herken jij zo’n subtiel moment waarop je jezelf kleiner maakt dan je bent?

Sta eens heel even stil bij een recente situatie waarin dat gebeurde. Wat deed dat op dat moment met je lichaam — en met je gevoel van eigenwaarde?

Waar zelfafwijzing vandaan komt — oude pijn, oude conclusies

Zelfafwijzing ontstaat zelden spontaan. Vaak ligt er een ervaring aan ten grondslag waarin jij je als kind, puber of volwassene afgewezen hebt gevoeld — expliciet of impliciet. Het kan gaan om:

• opgroeien met (verbale of non-verbale) kritiek;
• gepest worden op school;
• het gevoel hebben niet te voldoen aan verwachtingen;
• emotioneel genegeerd of verlaten zijn.

In zulke situaties trekken we conclusies over onszelf: “Ik ben blijkbaar niet goed genoeg.” Denk aan een ouder die je vooral corrigeerde in plaats van bemoedigde. Of aan een opmerking als: “Je bent ook zo gevoelig” die zich in jou vastzette. Die conclusies worden overtuigingen. En die overtuigingen worden een bril waardoor je blijft kijken, zelfs als de werkelijkheid allang veranderd is.

Zelfafwijzing is dan geen bewuste keuze meer, maar een conditionering.

"Zolang je door de bril van vroeger kijkt, zie je jezelf nooit zoals je nu werkelijk bent."

Misschien merk je dat je lijf al gespannen raakt als je terugdenkt aan één specifieke situatie: een afwijzende blik, een vernederende opmerking, een moment waarop je je alleen voelde. Dat is geen bewijs dat je toen of nu tekortschiet — het laat alleen zien hoe diep jouw systeem dat moment heeft opgeslagen.

💡 Wat is een overtuiging over jezelf die je ooit bent gaan geloven — maar die misschien niet meer klopt?

Merk je dat jouw zelfafwijzing vaak samenvalt met een hardnekkig negatief beeld van wie je bent? Een beeld dat je klein houdt, ook als de werkelijkheid allang anders is. In een verdiepend blog onderzoek je hoe zo'n negatief zelfbeeld ontstaat, wat het met je lichaam en keuzes doet en hoe loslaten je energie verschuift van zelfkritiek naar meer rust en zelfgevoel. Lees meer in: Hoe loslaten van een negatief zelfbeeld je bevrijdt van innerlijke strijd en ruimte geeft aan rust.

De verborgen ‘beloning’ van jezelf omlaag halen

We denken vaak dat zelfafwijzing alleen pijn doet. Dus waarom houden we het dan zo lang vol?

Omdat het — hoe pijnlijk ook — iets oplevert.

Zelfafwijzing kan een manier zijn om controle te houden: “Als ik mezelf maar genoeg corrigeer, voorkom ik dat anderen me afwijzen.” Het is ook een strategie om verwachtingen te managen: “Als ik mezelf omlaag haal, kan ik niet teleurgesteld raken.” En soms is het zelfs een vorm van loyaliteit aan een ouder of omgeving waarin liefde werd verward met kritiek.

Psychologisch gezien probeert je systeem je te beschermen: door jezelf alvast omlaag te halen, hoop je de klap van buitenaf te verzachten. Je houdt vast aan een oud script waarin streng zijn voor jezelf voelt als veilig en bekend.

Zolang je die onbewuste beloning niet ziet, blijf je eraan vasthouden. Niet omdat het klopt, maar omdat het ooit functioneel leek.

"Zelfafwijzing lijkt je te beschermen tegen pijn van buiten, maar in stilte doet ze je elke dag een beetje pijn van binnen."

💡 Wat levert jouw zelfafwijzing je stiekem op — en ben je bereid die schijnveiligheid los te laten?

Neem even een moment om te voelen wat er in je lijf gebeurt als je aan dat voordeel denkt. Geeft het een soort spanning, of juist schijnbare rust?

Schaamte en zelfafwijzing — waarom je jezelf liever verstopt

Onder zelfafwijzing ligt vaak een diepere laag verscholen: schaamte.

Schaamte is het gevoel dat er iets mis is met wie je bent. Niet met wat je doet, maar met jouw kern. En omdat dat gevoel ondraaglijk kan zijn, leren we onszelf te verbergen, aan te passen of te overcompenseren. Zelfafwijzing wordt dan een manier om de schaamte voor te zijn: “Als ik mezelf al afwijs, kan een ander me niet meer raken.”

Je herkent dat bijvoorbeeld aan:

• jezelf terugtrekken als je iets kwetsbaars hebt gedeeld;
• achteraf blijven malen over wat je hebt gezegd of gedaan;
• je anders voordoen dan je je vanbinnen voelt;
• moeite hebben om troost of steun te ontvangen.

Maar schaamte heelt niet door nog kleiner te worden. Ze heelt door zichtbaar te mogen zijn — en daarin toch gedragen te worden. Niet door perfectie, maar door echtheid.

"Zelfaanvaarding begint waar je stopt met vechten tegen de delen van jezelf die je jarenlang hebt verstopt."

💡 Kun jij met zachtheid kijken naar een deel van jezelf dat je normaal liever wegstopt?

Wat zelfafwijzing doet met relaties, keuzes en innerlijke vrijheid

Zelfafwijzing blijft niet binnen de grenzen van je hoofd. Ze werkt door in je relaties, je keuzes en je gevoel van vrijheid.

Een paar herkenbare gevolgen:

• Gevoeligheid voor kritiek
  Je raakt snel uit balans bij negatieve feedback — niet omdat de ander hard is, maar omdat je eigen oordeel al scherp genoeg is.
• Behoefte aan bevestiging
  Als je jezelf niet kunt dragen, heb je anderen nodig om dat voor jou te doen. Complimenten voelen fijn, maar kritiek kan je volledig onderuit halen.
• Perfectionisme en bewijsdrang
  Je gaat jezelf overpresteren om te bewijzen dat je wél goed genoeg bent. Maar het is nooit genoeg, omdat de lat steeds verschuift.
• Snel geïrriteerd of defensief
  Omdat je jezelf vanbinnen al onder druk zet, ervaar je kritiek of onbegrip als bedreiging. Je schiet in de verdediging of trekt je terug.

Voorbeeld: je zit met een goede vriend of partner aan de keukentafel. Je vertelt iets over waar je mee worstelt en je ziet een korte aarzeling in de blik van de ander. Er wordt niets hardop gezegd, maar vanbinnen gaat er van alles aan: “Ik zeg ook altijd de verkeerde dingen.” Terwijl het gesprek gewoon doorgaat, voel je jezelf terugtrekken. Je lichaam wordt kleiner, je adem oppervlakkiger. Niet omdat de ander je afwijst, maar omdat jij jezelf op dat moment al verlaten hebt.

Zelfafwijzing maakt je kwetsbaar op de verkeerde plekken — en onbereikbaar op de juiste. Je probeert jezelf te beschermen, maar intussen wordt het moeilijker om echte nabijheid toe te laten.

💡 Waar in jouw leven merk je dat zelfafwijzing je relaties of keuzes beïnvloedt?

Van innerlijke criticus naar mildere stem

Hoe laat je zelfafwijzing los? Niet door jezelf streng toe te spreken dat je “positiever moet denken”. Loslaten begint niet met wegduwen, maar met zien. Met bewust aanwezig zijn bij wat je jezelf vertelt — en je afvragen: klopt dit eigenlijk wel?

Je kunt daarbij denken aan een paar zachte bewegingen:

• Herken je innerlijke stem
  Welke zinnen keren telkens terug in jouw hoofd? En klinken ze als de waarheid, of als oude pijn? Denk aan het moment dat je een appje stuurt en geen antwoord krijgt. Voor je het weet, denk je: “Zie je wel, ik doe vast iets verkeerd.” Dat is geen feit — dat is een oude stem. Juist die gedachte mag je gaan herkennen.
• Erken het effect in je lichaam
  Wat doet het met je als je jezelf voortdurend omlaag haalt? Merk op wat er gebeurt in je borst, je buik, je adem. Misschien voel je een bekende verkramping of een knoop in je keel. Door dat effect te erkennen, neem je jezelf serieus.
• Breng mildheid in plaats van strijd
  Je hoeft jezelf niet met kracht te overtuigen van je waarde. Je mag ruimte geven aan wat je voelt. Eén rustige ademhaling, één zin als: “Het is logisch dat ik zo reageer”, kan al verschil maken. Mildheid is geen zwakte, maar een vorm van innerlijke steun.
• Laat de onderliggende aanname los
  De gedachte dat jij niet goed genoeg bent, is een verhaal — geen feit. Door dat verhaal te herkennen als oud en niet meer passend, ontstaat de mogelijkheid om het los te laten. Niet in één keer, maar stap voor stap.

"Je hoeft jezelf niet te verbeteren om jezelf te mogen zijn. Je mag beginnen met stoppen jezelf telkens af te wijzen."

💡 Welke gedachte over jezelf mag jij vandaag met mildheid bekijken, in plaats van met strijd?

Merk je dat het in de praktijk soms lastig is om uit die spiraal van zelfafwijzing te stappen, zelfs als je de patronen doorziet? Juist op zulke dagen helpt het om terug te vallen op kleine, concrete keuzes die je lichaam zachter maken en je hoofd wat lucht geven. In een praktisch blog vind je 29 eenvoudige manieren om je weer iets lichter te voelen — van ademhalen en bewegen tot pauzeren en jezelf iets goeds gunnen. Lees meer in: 29 Manieren om Je Goed te Voelen – Voeg Jouw Eigen Tip Toe!.

Zelfliefde als radicale keuze voor vrijheid

Zelfliefde wordt vaak verward met jezelf geweldig vinden, of met het oefenen van positieve affirmaties. Maar ware zelfliefde is iets anders: het is aanwezig blijven bij jezelf, ook als het schuurt. Ook als je iets hebt gedaan waar je niet trots op bent. Ook als je niet weet wat je moet doen.

Zelfliefde vraagt geen perfectie. Ze vraagt aanwezigheid.

Het is de keuze om jezelf niet te verlaten, op geen enkel moment. Ook niet als je terugvalt in oude patronen. Juist dan. Dat maakt zelfliefde geen trucje, maar een radicale daad van innerlijke trouw.

Stel je eens voor dat je, op een moment dat je jezelf normaal gesproken zou afwijzen, even stil zou worden. Dat je voelt hoe je adem gaat, hoe je schouders zich voelen, hoe je gezicht gespannen of zacht is. En dat je dan één ding niet doet: jezelf veroordelen. Alleen aanwezig zijn bij wat is.

"Echte vrijheid ontstaat wanneer je jezelf niet langer afwijst op je moeilijkste momenten, maar juist dán bij jezelf blijft."

💡 Wanneer laat jij jezelf in de steek — en wat zou er gebeuren als je dat niet meer deed?

Conclusie: van zelfafwijzing naar zelfaanvaarding en meer ruimte

Zelfafwijzing is een sluipend patroon dat zich stilletjes door je leven kan weven. Maar je bent niet veroordeeld tot dat patroon. Je kunt het zien, er bewust van worden — en het stap voor stap loslaten.

Niet door jezelf te dwingen anders te zijn, maar door vriendelijker te worden voor wie je nu al bent. Door te erkennen waar de pijn vandaan komt, te voelen wat het met je lijf doet en de oude aannames niet langer als de waarheid te behandelen.

Je hoeft jezelf niet te verbeteren om jezelf te mogen zijn.
Je hoeft alleen te stoppen met jezelf afwijzen — en voorzichtig ruimte te maken voor wie je in werkelijkheid bent.

"Zelfaanvaarding betekent niet dat je alles aan jezelf mooi vindt, maar dat je niets van jezelf meer hoeft te verstoppen."

Daar, in die ruimte, ontstaat iets nieuws: meer rust, meer verbinding en meer vrijheid vanbinnen.

Vrijheid begint niet bij méér doen, maar bij minder vasthouden.  

Begin met loslaten, stap voor stap →

Ontdek meer...

Hier zijn enkele andere artikelen die je verder kunnen begeleiden op je reis naar meer zelfliefde en innerlijke vrijheid:

• Zelfbeeld en de mogelijkheden: De lens van jouw wereld
  Ontdek hoe je jouw zelfbeeld kunt transformeren en een nieuwe kijk op je leven kunt ontwikkelen.
• Accepteren van tekortkomingen: De kracht van zelfacceptatie
  Begrijp hoe je je imperfecties kunt omarmen en daarmee een gezonde en sterke eigenwaarde kunt cultiveren.
• Bewustzijn en loslaten: Transformeer je zelfbeeld
  Ontdek hoe meer bewustzijn over je gedachten je kan helpen om beperkende overtuigingen los te laten.
• Loslaten van schadelijke patronen: Emotionele bevrijding
  Lees een wetenschappelijke benadering over hoe je destructieve patronen kunt doorbreken en emotionele vrijheid kunt bereiken.

Veelgestelde vragen over zelfafwijzing en zelfaanvaarding

Hoe weet ik het verschil tussen gezonde zelfkritiek en zelfafwijzing? Gezonde zelfkritiek helpt je om te leren van je gedrag, zonder je waarde als mens in twijfel te trekken. Zelfafwijzing richt zich op wie jij bént: je maakt jezelf klein of af op een manier die beklemmend voelt. Je merkt het verschil in je lichaam: bij gezonde zelfkritiek voel je vaak helderheid en richting, bij zelfafwijzing eerder spanning, verkramping of schaamte. Als een gedachte je verlamt in plaats van in beweging brengt, is de kans groot dat je in zelfafwijzing bent beland.

Waarom voelt het zo moeilijk om vriendelijker naar mezelf te kijken? Als je jarenlang streng voor jezelf bent geweest, voelt mildheid in eerste instantie onwennig of zelfs onveilig. Je systeem is gewend geraakt aan de oude toon en ziet die misschien zelfs als bescherming. Vriendelijkheid kan dan aanvoelen als controleverlies, terwijl het in werkelijkheid juist spanning vermindert. Het helpt om mildheid in kleine stapjes toe te laten, zodat je lijf kan ervaren dat het veilig is om zachter voor jezelf te zijn.

Ik ben bang dat ik lui word als ik milder voor mezelf ben – klopt dat? Die angst komt vaak voort uit het idee dat je alleen presteert als je jezelf onder druk zet. In de praktijk blijkt dat juist overdreven streng zijn leidt tot uitputting, uitstelgedrag en vastlopen. Wanneer je milder wordt, ontstaat er meer ruimte om eerlijk te voelen wat je wíl in plaats van wat je móet. Vanuit die rust blijkt het vaak makkelijker om in beweging te komen, zonder jezelf elke stap langs een harde meetlat te leggen.

Wat kan ik doen op het moment dat mijn innerlijke criticus hard toeslaat? Begin met opmerken wat er gebeurt, zowel in je gedachten als in je lichaam. Voel waar de spanning zit — in je buik, je keel, je borst — en geef jezelf een paar rustige ademhalingen in plaats van meteen in het verhaal mee te gaan. Vervolgens kun je één zin toevoegen, zoals: "Het is logisch dat ik zo reageer" of "Ik hoef dit nu niet helemaal te geloven." Zo verschuif je van vechten naar waarnemen, en maak je ruimte om het oude script stap voor stap los te laten.

Hoe kan ik mijn omgeving betrekken bij dit proces zonder mezelf te verliezen? Je kunt beginnen met het delen van wat er in je omgaat, zonder dat je van de ander verwacht dat hij of zij het oplost. Geef aan dat je oefent met milder naar jezelf kijken en soms nog in oude patronen schiet. Het helpt om mensen te kiezen bij wie je je veilig voelt en die jouw tempo respecteren. Zo blijft de regie bij jou, terwijl je toch steun toelaat op de momenten dat dat je goed doet.

Wekelijks een helder moment van rust en richting

Ontvang wekelijks inspiratie over loslaten, innerlijke vrijheid en persoonlijke groei — rustig, zuiver en rechtstreeks in je mailbox. Afmelden kan op elk moment

Groet,

Gerrit