Verslaafd aan stress en altijd 'aan' — hoe je stap voor stap terugkomt bij rust en vertrouwen

Stressverslaving gaat zelden over te veel werk alleen. Het gaat over een zenuwstelsel dat gewend is geraakt aan druk, alertheid en moeten, en onrustig wordt zodra het stil wordt. In dit blog lees je hoe stress zich vastzet in je lijf en hoofd, waarom spanning zo vertrouwd kan voelen en hoe bewuste vertraging je helpt om stap voor stap los te laten en weer te leven vanuit rust en vertrouwen.

Drie vragen om even bij stil te staan

• Op welke momenten van de dag merk ik dat ik pas echt ‘aan’ ga als er druk of spanning is? → Dat zijn vaak de momenten waarop stress niet alleen een reactie is, maar bijna een vertrouwde stand van mijn systeem.
• Welke gedachte houd ik vast die maakt dat ik doorga, terwijl mijn lichaam al aangeeft dat het te veel is? → Hier laat je vaak zien welk beeld van ‘sterk zijn’ je onbewust probeert vol te houden.
• Waar kan ik vandaag één klein moment inbouwen waarop ik niets hoef te presteren en alleen even mag zijn? → Juist zulke korte pauzes helpen je zenuwstelsel wennen aan rust als iets veiligs in plaats van bedreigend.

De chemie van stress — wanneer spanning vertrouwd gaat voelen

Stel je voor: je zit aan het eind van de dag op de bank. De dag is voorbij, de agenda is leeg, maar je lijf weet dat nog niet. Je hartslag is hoger dan nodig, je adem blijft wat bovenin hangen en ergens in je buik voel je een lichte onrust. Er hoeft niets meer, maar iets in jou staat nog volledig ‘aan’.

Stress is allang geen tijdelijke bezoeker meer. In veel levens is het een permanente huisgenoot geworden — soms ongenodigd, maar vaak ongemerkt verwelkomd. Velen van ons zijn onbewust verslaafd geraakt aan stress en de adrenaline die spanning met zich meebrengt.

We zeggen dat we rust willen, maar onze systemen zijn vaak gewend geraakt aan de constante prikkel van haast, moeten, deadlines en verwachtingen. De spanning voelt vertrouwd. En juist dat maakt het verraderlijk: wat je kent, houd je vast, ook als het je uitput.

💡 In welke momenten van je dag merk jij dat je lijf ‘aangaat’ — terwijl er eigenlijk geen directe dreiging is?

Adrenaline en cortisol — hoe je lichaam spanning gaat vasthouden

Wanneer je stress ervaart, produceert je lichaam hormonen zoals adrenaline en cortisol. Oorspronkelijk waren die bedoeld om te overleven in levensbedreigende situaties. Nu worden ze net zo goed geactiveerd door werkmails, sociale verplichtingen, financiële zorgen of een berichtje dat je triggert. Niet levensgevaarlijk, wél dezelfde reactie.

Denk aan dat ene appje dat je nog moet beantwoorden. Die deadline die ineens in je hoofd springt terwijl je aan het koken bent. Het constante ‘aan’ staan lijkt normaal, maar is in feite een fysiologische staat van overleving.

Hoe vaker dit gebeurt, hoe normaler het voelt. Je zenuwstelsel went aan de spanning. En dan ontstaat er iets gevaarlijks: je systeem gaat de prikkel opzoeken, omdat stress je een gevoel van urgentie, alertheid en richting geeft. Je voelt je levend als er druk is — en leeg als het stil wordt.

💡 Herken jij momenten waarop je je pas ‘aanwezig’ voelt als er druk op staat — en onrustig wordt als het rustig is?

De prijs van chronische stress — wat spanning je lichaam en hoofd kost

De constante aanwezigheid van stresshormonen heeft een hoge prijs. Niet alleen fysiek — denk aan hartklachten, slaapproblemen, gespannen spieren, verminderde weerstand — maar ook mentaal: angst, onrust, een vol hoofd, overprikkeling.

Je raakt verwijderd van rust, van het hier en nu. Zelfs op rustige momenten weet je niet meer hoe je echt kunt ontspannen. Je hoofd blijft draaien, je lijf blijft aan. Je zit op de bank, maar vanbinnen ben je nog op kantoor, in een vergadering, in de toekomst.

Stel je een gewone avond voor. Je hebt gegeten, de keuken is opgeruimd, je zou naar een serie kunnen kijken of een boek kunnen pakken. In plaats daarvan open je nog één keer je mail, kijk je snel even in de app van je werk of pak je toch weer je telefoon. Niet omdat het móét, maar omdat je systeem niet weet hoe het moet landen. Je lijf staat nog in de stand van ‘aan’.

Zelfs stilte kan dan onrustig voelen. Alsof er iets mis is als je even niets hoeft. Alsof je pas mag ontspannen als álles gedaan is — een moment dat zelden komt.

💡 Wanneer heb jij voor het laatst diepe rust ervaren — zonder afleiding, zonder doel, zonder iets te moeten?

Waarom we stress moeilijk loslaten — wat spanning je óók geeft

Stress put je uit, maar geeft vaak óók iets terug: een gevoel van betekenis, nodig zijn, ergens bij horen. Het maakt dat je ertoe doet, dat je bezig bent, dat je functie hebt. In een maatschappij die rust verwart met luiheid, voelt ontspannen soms bijna als falen.

En dus houd je vast. Meestal niet bewust, maar omdat spanning je iets geeft wat je moeilijk los durft te laten: richting, structuur, bestaansrecht. Als jij de druk loslaat, wat blijft er dan over? Die vraag is confronterend — en daarom vluchten veel mensen terug de drukte in.

Soms voelt rust onveiliger dan stress, simpelweg omdat je het minder goed kent.

💡 Wat geeft stress jou op dit moment, dat het moeilijk maakt om de spanning echt los te laten?

De kracht van bewust vertragen — uit de versnelling, in de ruimte

Loslaten begint niet bij ‘meer rust nemen’ op je to-do lijst, maar bij vertragen. Bij opmerken wat er in je lijf gebeurt. Bij erkennen wanneer je over je grens gaat. Bij eerlijk worden over wat je werkelijk nodig hebt.

Neem dertig seconden. Voeten op de grond. Adem rustig in door je neus en uit via je mond. Voel je kaken, je schouders, je borst. Merk je ergens verkramping, druk, onrust? Alleen al dit korte moment van aandacht haalt je uit de automatische versnelling.

Bewust vertragen is geen luxe — het is noodzaak. Alleen in die vertraging kun je de cyclus van spanning doorbreken. Want pas als je stopt met automatisch reageren, ontstaat er ruimte om te kiezen in plaats van mee te bewegen met oude patronen.

💡 Wat gebeurt er als jij je tempo bewust vertraagt — zelfs maar voor één ademhaling?

Van alertheid naar aanwezigheid — wat je onrust probeert te vertellen

Verslaafd zijn aan stress is uiteindelijk een vlucht uit het moment. Zolang je druk bezig bent, hoef je niet te voelen wat eronder ligt: vermoeidheid, verdriet, leegte, gemis. Maar precies daar, onder die laag van activiteit, woont wat werkelijk geleefd wil worden.

Aanwezig zijn is niet altijd comfortabel. In stilte kun je ineens voelen hoe moe je eigenlijk bent, hoe lang je al doorgaat, hoeveel je draagt. Maar aanwezigheid is wél echt. Het brengt je terug bij je lichaam, je ademhaling, je waarheid. Daar ontstaat de ruimte waarin spanning vanzelf begint te zakken.

Wat je durft te voelen, hoeft je minder in zijn greep te houden.

💡 Wat probeert jouw onrust je eigenlijk duidelijk te maken, als je er niet van wegloopt maar er even bij blijft?

Wil je verder voelen hoe stress niet alleen je lichaam, maar ook je emoties ongemerkt gaat sturen? In dit blog lees je hoe spanning zich onder de oppervlakte vastzet, hoe je hoofd het overneemt en hoe je via loslaten weer contact maakt met wat je écht voelt. Lees meer in: Hoe stress je emoties overneemt — en hoe loslaten je terugbrengt naar rust. Het helpt je om niet langer te vechten tegen je emoties, maar ze als kompas te gebruiken.

De illusie van controle via stress — wanneer grip je juist klemzet

Vaak denken we dat stress ons helpt om controle te houden. Het geeft een gevoel van grip: je bent bezig, alert, verantwoordelijk. Maar wat als dat gevoel van controle zelf een illusie is?

Onder de laag van activiteit ligt vaak angst: dat als jij stopt met alles in de hand houden, het misgaat. Dat niemand anders het oppakt. Dat jij tekortschiet. Daarom houd je vast, blijf je plannen, controleren, checken.

Maar juist die kramp maakt je kwetsbaar. Hoe meer jij vasthoudt, hoe minder ruimte er overblijft om te ademen, te voelen, te herstellen. Echte rust komt niet van controle, maar van vertrouwen: het besef dat je niet alles kúnt dragen — en dat dit ook niet hoeft.

💡 Wat zou er gebeuren als je even niets hoeft op te lossen — en alles er een paar minuten gewoon mag zijn?

Wanneer stress je identiteit wordt — wie ben je zónder drukte?

Voor veel mensen is stress geen tijdelijke toestand meer, maar onderdeel van hun identiteit geworden. Je bent de drukbezette moeder, de alleswetende collega, de ondernemer die altijd doorgaat, degene die het thuis of op het werk bij elkaar houdt. Spanning wordt het fundament waarop je jezelf bent gaan bouwen.

Misschien herken je het in iets heel gewoons. Iemand vraagt: “Hoe is het met je?” en je eerste antwoord is: “Druk.” Alsof druk zijn een soort visitekaartje is geworden. Of in het weekend voel je je schuldig als je niets gepland hebt, en vul je je dag alsnog met klusjes en afspraken. Niet omdat je er zin in hebt, maar omdat “niks doen” ongemakkelijk voelt.

Dat maakt loslaten spannend. Want wie ben je als je niet langer ‘de drukke’ bent? Wie ben je als je niet meer alles oplost, regelt, draagt? Het kan voelen alsof er een leegte ontstaat — terwijl daar juist ruimte komt voor wie je bent zónder masker.

Zolang je drukte je bestaansrecht is, voelt stilte als een bedreiging.

Je bent niet je spanning. Je bent niet je productiviteit. Je bent ook degene die moe is, voelt, verlangt, stilvalt. Daar contact mee maken is geen zwakte, maar een vorm van thuiskomen.

💡 Als je jezelf niet meer zou definiëren via je drukte: wie ben je dan, als je heel eerlijk voelt?

Luisteren naar je lichaam — signalen die je niet meer wilt negeren

Je hoofd kan lang volhouden dat het nog wel gaat, maar je lichaam is meestal eerlijker. Opgetrokken schouders. Gespannen kaken. Een hoge ademhaling. Onrust in je buik. Hoofdpijn aan het eind van de dag. ’s Nachts wakker worden met een hartslag die niet bij de situatie past. Ochtendmoeheid alsof je al achterloopt voordat je bent begonnen.

Het zijn geen fouten, maar signalen. Uitnodigingen om te luisteren, te vertragen, te voelen. Als je leert afstemmen op je lijf, kun je veel eerder herkennen wanneer je in de greep raakt van oude stresspatronen — en eerder kiezen om niet nóg verder over je grens te gaan.

💡 Wat vertelt jouw lichaam jou op momenten dat je denkt ‘gewoon door te moeten gaan’?

Prestatiedrang en de stressverslaving — als zelfs rust nuttig moet zijn

In een wereld waar ‘druk zijn’ status geeft, is het moeilijk om spanning los te laten. Zelfs onze ontspanning moet vaak ‘nuttig’ zijn: mediteren om productiever te worden, wandelen om stappen te tellen, vakantie om op te laden voor werk. Je neemt een boek mee op vakantie om ‘eindelijk aan je persoonlijke ontwikkeling te werken’. Yoga wordt een taak op je lijst.

Zonder dat je het doorhebt, zit je ook in rustmomenten nog in de prestatietrein. Alles moet iets opleveren. Dat voedt de stressverslaving — onder het keurige mom van gezond bezig zijn. Je houdt vast aan het idee dat je waarde afhangt van wat je presteert, zelfs in je vrije tijd.

💡 Waar probeer jij zelfs in rustmomenten nog te presteren — en wat zou er gebeuren als je dat één keer niet doet?

Van doen naar zijn — waar de stresscyclus echt kan stoppen

We zijn zo gewend om dingen te dóén, dat we vergeten dat zijn ook een werkwoord is. De diepste bevrijding van stress komt niet door méér te doen, maar door minder vast te houden. Door te zakken uit je hoofd in je lijf. Uit de actie, in het zijn.

Dat is geen passiviteit, maar een keuze om niet langer te vechten tegen het moment. Hier. Nu. Adem. Stilte. Het zijn die schijnbaar kleine momenten waarop je voelt: ik hoef nu even niets te bewijzen. Daar stopt de cyclus van stress — en begint leven dat meer klopt.

💡 Wat zou er veranderen als je jezelf vandaag één moment gunt waarop je echt niets hoeft — en alles al even mag zijn zoals het is?

Conclusie: loskomen van de chemie van stress — kiezen voor vertrouwen

Loskomen van stress betekent niet dat je nooit meer druk ervaart. Het betekent dat je niet langer afhankelijk bent van die druk om je levend te voelen. Je begint te merken dat rust geen leegte is, maar een vorm van ruimte. Dat jouw waarde niet zit in hoeveel je draagt, maar in hoe aanwezig je bent bij wat er nu is.

Een leven zonder stressverslaving is een leven waarin je lichaam kan herstellen, je geest tot rust komt en je hart weer ruimte krijgt. Waarin je leert loslaten wat spanning voedt, en vasthouden wat je werkelijk voedt: verbinding, eerlijkheid, eenvoud.

Rust is niet de afwezigheid van spanning, maar de aanwezigheid van vertrouwen.

Vrijheid begint niet bij méér doen, maar bij minder vasthouden.  

Begin met loslaten, stap voor stap →

“De grootste spanning ontstaat niet door wat er gebeurt, maar door wat we blijven vasthouden.”

Ontdek meer...

Hier zijn enkele andere artikelen die je verder kunnen begeleiden bij het loslaten van stress en het verbeteren van je emotionele welzijn:

• Kort lontje loslaten: Begrijp de oorzaken
  Leer hoe je prikkelbaarheid en irritatie kunt verminderen door de onderliggende oorzaken van je kort lontje aan te pakken.
• Waarom loslaten je beste antwoord is op onzekerheid en veranderingen
  Begrijp hoe loslaten je kan helpen om beter om te gaan met onzekerheid en veranderingen in je leven.
• Loslaten van angst om te falen: Vind je zelfvertrouwen terug
  Ontdek hoe je angst voor falen kunt loslaten en een nieuwe basis van zelfvertrouwen kunt opbouwen.
• Zelfkritiek loslaten: Wetenschappelijke strategieën voor meer rust
  Lees wetenschappelijke inzichten over hoe je zelfkritiek kunt verminderen en een meer ontspannen geest kunt ontwikkelen.

Veelgestelde vragen over stress, spanning en loslaten

Hoe weet ik of ik ‘verslaafd’ ben geraakt aan stress? Je hoeft geen officiële diagnose te hebben om te merken dat stress een gewoonte is geworden. Signalen zijn bijvoorbeeld dat je je pas echt aanwezig voelt als er druk op staat, moeite hebt met nietsdoen en in rustige momenten onrust of schuldgevoel ervaart. Als je lichaam vaak gespannen voelt terwijl het objectief rustig is, is dat een teken dat stress een vertrouwde stand is geworden.

Waarom voelt rust soms onveiliger dan doorgaan? Je zenuwstelsel raakt gewend aan spanning en alertheid, zeker als je lange tijd veel verantwoordelijkheid hebt gedragen. Voor je systeem voelt die voortdurende ‘aan’-stand dan als normaal en dus als veilig. Wanneer je vertraagt of stopt, komt juist naar boven wat je lang hebt weggedrukt (moeheid, verdriet, leegte), en dat kan in eerste instantie onveiliger voelen dan doorgaan.

Wat kan ik doen als ik merk dat ik in mijn lichaam continu ‘aan’ sta? Begin klein en concreet. Neem meerdere keren per dag een korte pauze van dertig seconden: voeten op de grond, adem volgen, kaken en schouders bewust ontspannen. Niet om alles op te lossen, maar om je systeem te laten ervaren dat het even níet hoeft. Hoe vaker je dit oefent, hoe makkelijker je lichaam de weg naar rust terugvindt.

Hoe laat ik prestatiedrang los zonder mijn verantwoordelijkheden te negeren? Het gaat niet om minder betrokken zijn, maar om anders gemotiveerd zijn. Je kunt nog steeds zorgvuldig zijn in je werk en relaties, terwijl je loslaat dat je waarde afhangt van hoeveel je doet. Kies bewust welke taken echt van jou zijn en waar je ‘goed genoeg’ laat prevaleren boven ‘perfect’. Dat verlaagt de druk, zonder dat je je verantwoordelijkheid wegduwt.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken bij stress en spanning? Als je merkt dat spanning niet meer vanzelf zakt, je slaap structureel verstoord is, je prikkelbaar of uitgeput raakt en het je dagelijkse functioneren of relaties beïnvloedt, is het verstandig om hulp in te schakelen. Dat kan beginnen met een eerlijk gesprek met iemand die je vertrouwt en, als dat nodig is, professionele begeleiding. Hulp vragen is geen teken van zwakte, maar een vorm van zorgen voor jezelf.

Wekelijks een helder moment van rust en richting

Ontvang wekelijks inspiratie over loslaten, innerlijke vrijheid en persoonlijke groei — rustig, zuiver en rechtstreeks in je mailbox. Afmelden kan op elk moment

Groet,

Gerrit