Loslaten in moeilijke tijden: innerlijke rust bij verdriet en onzekerheid

Loslaten in moeilijke tijden betekent niet dat verdriet of angst moeten verdwijnen. Wanneer je wordt geconfronteerd met ziekte, verlies of een onzekere toekomst, kun je blijven zoeken naar houvast dat niemand je kan geven. Innerlijke rust kan soms juist ontstaan wanneer je merkt hoe je tegen die onzekerheid blijft vechten.

Dat ontdekte Inge nadat bij haar uitgezaaide, ongeneeslijke nierkanker was vastgesteld. In een persoonlijke brief vertelt ze hoe ze, naast haar verdriet en de gevolgen van haar behandeling, ook rust, ontspanning en momenten van geluk ervaart. Niet omdat haar omstandigheden veranderen, maar omdat ze anders leert omgaan met wat ze voelt en denkt.

Haar verhaal laat zien wat loslaten wel en niet is: geen verdriet onderdrukken, geen gedwongen positiviteit en geen medische werkelijkheid ontkennen. Wel herkennen wat je probeert vast te houden, waarom dat begrijpelijk is en waar ruimte kan ontstaan om anders met angst, onzekerheid en verdriet om te gaan.

Drie vragen om even bij stil te staan

• Waar zoek jij naar houvast wanneer het leven onzeker wordt? → Misschien probeer je antwoorden te vinden of controle te krijgen over iets waarvan niemand de uitkomst kan voorspellen.
• Wat probeer je te beschermen wanneer je jezelf voorhoudt dat je sterk moet blijven? → Achter die gedachte kan de angst schuilgaan om overspoeld te worden door verdriet, machteloosheid of onzekerheid.
• Mag er naast wat moeilijk is ook iets anders bestaan? → Verdriet en angst hoeven niet te verdwijnen voordat je momenten van rust, verbondenheid of geluk kunt ervaren.

Een brief die mij anders naar het leven liet kijken

Sommige berichten lees je, waarna je weer verdergaat met je dag. Andere blijven bij je, omdat ze iets raken waarvoor gewone woorden nauwelijks toereikend zijn.

Zo’n bericht ontving ik van Inge.

Ze schreef mij nadat ze een diagnose had gekregen die haar leven ingrijpend veranderde. Bij haar was uitgezaaide nierkanker vastgesteld, zonder kans op genezing. Een boodschap die niet alleen haar gezondheid betrof, maar ook alles wat ze zich nog van haar toekomst had voorgesteld.

Wanneer iemand zoiets te horen krijgt, verandert er meer dan het vooruitzicht op de komende jaren. Plannen die vanzelfsprekend leken, krijgen een andere betekenis. Dingen waarover je je gisteren nog zorgen maakte, kunnen ineens naar de achtergrond verdwijnen. En gewone momenten, zoals samen eten, een wandeling maken of met iemand praten, kunnen een waarde krijgen waar je eerder nauwelijks bij stilstond.

Tegelijkertijd kan juist het besef dat je zo weinig invloed hebt op wat er gebeurt bijzonder moeilijk zijn. Je wilt begrijpen wat je te wachten staat, zoekt naar mogelijkheden en hoopt ergens dat iemand je alsnog kan vertellen dat het goedkomt.

Inge bevond zich in die werkelijkheid. Ze wist dat genezing niet meer mogelijk was en dat haar behandeling vooral bedoeld was om haar ziekte af te remmen en haar kwaliteit van leven zo goed mogelijk te behouden.

Toch schreef ze mij niet uitsluitend over haar angst of verdriet.

Ze wilde iets delen wat ze zelf had ervaren en waarvan ze hoopte dat anderen er iets aan zouden hebben. Iets wat op het eerste gezicht bijna tegenstrijdig lijkt: dat je intens verdrietig kunt zijn over wat je overkomt en tegelijkertijd innerlijke rust kunt ervaren.

Ze gaf mij uitdrukkelijk toestemming om haar verhaal te publiceren. Ik laat haar daarom eerst zelf aan het woord.

Inges brief: verdriet, angst en toch innerlijke rust

Hallo Gerrit,

Ik wilde je even mailen over wat het loslaten momenteel voor mij betekent. Ik zal je vertellen waarom.

Iedereen kampt wel eens met tegenslagen. De één kampt met een grote tegenslag en een ander met een beperkte.

Deze van mij is wel groot kan ik je vertellen.

Bij mij is uitgezaaide nierkanker geconstateerd. Zonder kans op genezing. De boodschap van de medisch specialist was: “We gaan proberen uw laatste levensjaren zo aangenaam mogelijk te maken, voor zover dat mogelijk is. Wat we met medicatie zoveel mogelijk proberen te vertragen, uiteraard met inachtneming van kwaliteit van leven.”

Daar zit je dan. Verdrietig, angstig en uit het lood geslagen! Om in jouw termen te blijven: “Dat is een pittig bakje.”

Maar Gerrit, ik ben niet bij de pakken neer gaan zitten. En dat is de reden waarom ik jou dit berichtje stuur. Ik was benieuwd of de stappen van het loslaten ook hierin het nodige voor mij zouden kunnen betekenen. Of ik met mijn levenseinde in zicht ook rust en ontspanning zou kunnen ervaren.

En warempel… het lukt mij ook nu om mijn sombere en angstige gedachten en gevoelens een halt toe te roepen.

Natuurlijk voel ik mij verdrietig. Maar… ik ben in staat om mijn sombere, angstige gedachten en gevoelens los te laten. Ik ervaar dat er onder het verdriet rust en ontspanning zit.

Ondanks de chemokuur, waardoor ik mijzelf niet fit voel, ervaar ik toch ook een bepaalde vorm van geluk in mijzelf.

Mensen uit mijn omgeving vragen zich regelmatig af: ‘Hoe kan dat?’

Ik wist en weet inmiddels beter.

Ik ben je dankbaar dat ik de methodiek van je heb mogen leren. Het houdt mijn leven ondanks deze tegenslag positief gericht.

Als je het goed vindt, houd ik jou op de hoogte.

Vriendelijke groet, Inge

PS: Deze mail mag je wat mij betreft publiceren. Mensen zullen baat hebben bij het loslaten. Hopelijk niet op de wijze waarop ik het nu ervaar, maar gewoon in hun dagelijks leven.

Wat gebeurt er wanneer het leven je geen zekerheid meer kan geven?

Er is één passage in Inges brief die mij bijzonder raakt. Ze schrijft dat ze verdrietig is, maar tegelijkertijd ervaart dat er onder haar verdriet rust en ontspanning aanwezig zijn.

Wat mij daarin treft, is niet dat ze haar gevoelens zo goed onder controle heeft. Het is juist dat ze haar verdriet niet probeert te ontkennen, terwijl ze ontdekt dat haar innerlijke ervaring niet uitsluitend door dat verdriet bepaald hoeft te worden.

Haar ziekte is niet verdwenen. De medische boodschap is niet veranderd en ook haar toekomst is niet ineens zeker geworden. Toch heeft ze iets ontdekt wat haar helpt om anders aanwezig te zijn bij wat haar overkomt.

Dat raakt aan een vraag die veel verder gaat dan haar persoonlijke situatie.

Waarom verbinden we innerlijke rust eigenlijk zo vanzelfsprekend aan omstandigheden die naar onze wens verlopen?

Misschien herken je dat wanneer je op een medische uitslag wacht. Je probeert overdag je gewone bezigheden voort te zetten, maar onderweg naar huis schieten je gedachten alweer alle kanten op. Tijdens het eten ben je met je aandacht bij het gesprek dat nog moet komen en ’s avonds zoek je opnieuw naar informatie die je misschien enige geruststelling kan geven.

We voelen ons doorgaans gemakkelijker ontspannen wanneer we gezond zijn, wanneer het goed gaat met de mensen van wie we houden en wanneer we enigszins weten wat ons te wachten staat. Die voorspelbaarheid geeft een gevoel van veiligheid. Pas als ze wegvalt, merken we hoeveel houvast we eraan ontleenden.

Dan willen we begrijpen, verklaren en vooruitdenken. We zoeken naar mogelijkheden om alsnog grip te krijgen, omdat het alternatief ons confronteert met iets wat we liever niet voelen: de angst dat we niet alles kunnen beschermen wat ons dierbaar is.

Dat verlangen naar houvast is begrijpelijk. Zeker wanneer het gaat om onze gezondheid, ons leven of iemand van wie we houden. Maar het kan ook betekenen dat we voortdurend blijven zoeken naar een geruststelling die niemand ons kan geven.

We leven dan niet alleen met een moeilijke werkelijkheid, maar ook met de aanhoudende spanning van ons verlangen dat die anders wordt.

Daarover schreef ik ook in Je hebt niet alles in de hand. Maar raak je ook jezelf kwijt?. Want er is een wezenlijk verschil tussen verantwoordelijkheid nemen voor wat binnen je mogelijkheden ligt en jezelf blijven uitputten door controle te zoeken over wat je niet kunt bepalen.

Bij Inge krijgt dat onderscheid een bijzondere betekenis. Ze kan haar medische situatie niet veranderen door anders te denken of te voelen. Wat ze wel ontdekt, is dat ze niet iedere angstige gedachte hoeft te blijven volgen en niet voortdurend hoeft te vechten tegen alles wat haar ziekte bij haar oproept.

“Soms verandert de werkelijkheid niet, maar ontstaat er wel ruimte in de manier waarop je haar vanbinnen ervaart.”

Dat is geen gemakkelijke oplossing voor een ingrijpende situatie. Het is een andere verhouding tot wat er gebeurt, waarin verdriet aanwezig mag blijven zonder voortdurend alle ruimte op te eisen.

Verdriet voelen zonder er voortdurend tegen te vechten

Misschien is dit wel het belangrijkste onderscheid dat Inges verhaal zichtbaar maakt.

We denken bij loslaten vaak aan iets wat moet verdwijnen. Een pijnlijke herinnering, een angstig gevoel of het verdriet over iets wat we zijn kwijtgeraakt. Alsof loslaten pas geslaagd is wanneer we er geen last meer van hebben.

Maar wat betekent dat wanneer je verdriet voelt over iets wat werkelijk verdrietig is?

Wanneer je hoort dat je ongeneeslijk ziek bent, is het volkomen begrijpelijk dat je bang bent voor wat er gaat komen. Je kunt verdrietig zijn om het leven dat je zo graag had willen voortzetten, om de mensen die je misschien moet achterlaten en om alles wat je je nog had voorgesteld.

Dat verdriet hoeft niet opgelost te worden om er anders mee om te kunnen gaan.

Inge schrijft ook niet dat ze haar gevoelens voorgoed heeft overwonnen. Ze vertelt dat ze verdrietig is en dat ze tegelijkertijd heeft ervaren hoe ze haar sombere en angstige gedachten en gevoelens kan loslaten.

Voor mij zit daar een wezenlijk verschil.

Want naast wat we voelen, kan er een stroom aan gedachten ontstaan die voortdurend probeert te verklaren waarom het leven zo anders loopt dan we hadden gehoopt. We denken aan wat er allemaal kan gebeuren, aan wat we zullen missen en aan de toekomst die we niet meer kunnen voorspellen.

Soms merken we nauwelijks dat we niet alleen verdriet ervaren, maar ook blijven vechten tegen het feit dat we verdrietig zijn.

We willen dat het gevoel verdwijnt, proberen onszelf gerust te stellen of vinden dat we sterk moeten blijven. Misschien schamen we ons zelfs wanneer het ons een keer niet lukt om de moed erin te houden.

Maar waarom zouden we onszelf die extra opdracht geven?

Wat Inge mij laat zien, is dat verdriet er mag zijn zonder dat je jezelf voortdurend hoeft te dwingen er iets aan te veranderen. Je kunt voelen wat je voelt en tegelijkertijd opmerken welke gedachten, verwachtingen of innerlijke weerstand het nog zwaarder maken.

In Aanwezig zijn: waarom vluchten je rust kost (en hoe je terugkomt) beschrijf ik hoe we soms zo druk bezig zijn met verklaren, oplossen of vermijden dat we nauwelijks meer stilstaan bij onze werkelijke ervaring. Juist door aanwezig te blijven bij wat we voelen, zonder onmiddellijk een oplossing te zoeken, kan er ruimte ontstaan om anders te reageren.

Dat is ook de beweging die ik herken in Inges woorden.

Ze blijft niet weg van haar verdriet. Ze ontdekt dat ze niet voortdurend hoeft mee te gaan in alles wat haar hoofd ervan maakt.

“Je hoeft je verdriet niet los te laten om de strijd ermee te kunnen loslaten.”

Dat betekent niet dat iedereen in een vergelijkbare situatie dezelfde rust zal ervaren. Verdriet laat zich niet voorschrijven en ook loslaten is geen prestatie die je moet leveren.

Maar de mogelijkheid dat je iets moeilijks kunt voelen zonder er voortdurend tegen te vechten, kan al een wezenlijk ander perspectief openen.

Wanneer zoeken naar zekerheid je aandacht gaat opeisen

Het zoeken naar houvast lijkt je op korte termijn te helpen. Nog iets lezen, nog een mogelijkheid onderzoeken of een gesprek opnieuw in gedachten doornemen geeft even het gevoel dat je iets kunt doen. Zeker wanneer je gezondheid, je relatie of je toekomst op het spel staat, is dat begrijpelijk.

Maar wanneer je niets nieuws meer te weten komt, kan hetzelfde zoeken je blijven bezighouden. Je merkt dat je tijdens gesprekken nauwelijks aanwezig bent, dat je gedachten telkens terugkeren naar dezelfde vraag en dat ontspannen steeds moeilijker wordt.

Het is dan niet alleen de onzekerheid die je aandacht opeist. Je probeert ook het gevoel van machteloosheid te vermijden dat ontstaat wanneer je beseft dat je de uitkomst niet in handen hebt.

En dus blijf je zoeken. Niet omdat je niet begrijpt dat het leven onzeker is, maar omdat je hoopt dat nog één verklaring of gesprek voldoende houvast zal geven om je eindelijk rustig te voelen.

Daarin kan vasthouden langzaam veranderen van iets wat bescherming lijkt te bieden in iets wat steeds meer van je aandacht en energie vraagt.

Je bent zo bezig met wat er misschien gaat gebeuren dat je nauwelijks nog aanwezig bent bij wat er vandaag is.

💡 Waar ben jij zo sterk op zoek naar zekerheid dat je merkt hoe weinig ruimte er nog overblijft voor het leven dat zich vandaag afspeelt?

Dat is geen vraag waarmee je jezelf moet beoordelen. Soms zijn zorgen zo begrijpelijk en omstandigheden zo ingrijpend dat het nauwelijks mogelijk lijkt om je aandacht ergens anders op te richten.

Toch kan het waardevol zijn om te herkennen wat je precies probeert vast te houden. Gaat het om een situatie waarop je nog invloed kunt uitoefenen, of probeer je vooral te voorkomen dat je de onzekerheid en machteloosheid werkelijk moet voelen?

Dat onderscheid maakt de omstandigheden niet gemakkelijker, maar kan wel zichtbaar maken waar je jezelf misschien meer blijft belasten dan nodig is.

En juist daar kan een andere beweging beginnen.

Wat Inge ons laat zien over geluk wanneer het leven moeilijk is

Naast haar woorden over verdriet en innerlijke rust schrijft Inge nog iets wat ik bijzonder vind.

Ondanks haar chemokuur en de lichamelijke gevolgen daarvan ervaart ze een bepaalde vorm van geluk in zichzelf.

Dat is een opmerkelijke ontdekking, juist omdat we geluk zo vaak verbinden aan een leven waarin het goed met ons gaat.

We denken dat we gelukkig kunnen zijn wanneer we gezond zijn, wanneer onze zorgen voorbij zijn of wanneer we eindelijk weten dat alles goed zal komen. En zolang dat niet zo is, lijkt geluk iets waarop we voorlopig moeten wachten.

Maar wat als de omstandigheden niet verbeteren zoals we zouden willen?

Moeten dan ook alle momenten van ontspanning, plezier en verbondenheid verdwijnen?

Inges ervaring laat zien dat dit voor haar niet het geval is.

Ze weet dat haar ziekte ongeneeslijk is en dat haar behandeling veel van haar lichaam vraagt. Toch kan ze daarnaast momenten ervaren waarin ze zich gelukkig voelt.

Dat maakt haar verdriet niet minder werkelijk. Het laat zien dat verschillende gevoelens en ervaringen naast elkaar kunnen bestaan.

Misschien herken je dat vanuit je eigen leven. Je hebt een moeilijke periode doorgemaakt en merkt tijdens een gesprek dat je ineens oprecht moet lachen. Of je maakt je zorgen over iemand van wie je houdt, terwijl je tijdens een wandeling toch geraakt wordt door iets moois wat je onderweg ziet.

Soms volgt daar meteen een schuldgevoel op. Alsof genieten niet helemaal gepast is zolang er zoveel verdriet of onzekerheid bestaat.

Maar waarom zou het een het ander moeten uitsluiten?

Je betrokkenheid bij iemand die ernstig ziek is, wordt niet minder omdat je zelf een prettig moment ervaart. En verdriet om een verlies wordt niet minder oprecht wanneer je ergens ook weer plezier aan beleeft.

Het leven laat zich niet altijd verdelen in perioden waarin alles goed gaat en perioden waarin er uitsluitend ruimte is voor pijn.

Juist wanneer omstandigheden ons dwingen om anders naar de toekomst te kijken, kunnen gewone momenten een betekenis krijgen die we eerder nauwelijks opmerkten.

Niet omdat we plotseling van iedere dag iets bijzonders moeten maken. Ook dat zou weer een verwachting worden waaraan we proberen te voldoen.

Maar omdat we misschien ontdekken dat het leven niet pas waardevol is wanneer alle zorgen verdwenen zijn.

“Het leven hoeft niet vrij te zijn van verdriet om toch momenten te bevatten die de moeite waard zijn.”

Wat mij raakt, is dat Inge die mogelijkheid niet beschrijft als een mooie gedachte. Ze vertelt dat ze het daadwerkelijk ervaart.

Dat maakt haar brief zoveel betekenisvoller dan een algemeen verhaal over positief blijven.

De vrijheid om niet langer tegen alles te hoeven vechten

Wanneer ik Inges brief opnieuw lees, valt mij op dat ze nergens vraagt om bewondering. Ze vertelt eenvoudig wat haar is overkomen, hoe diep het haar raakt en wat het loslaten haar in deze moeilijke periode heeft gebracht. Juist die eenvoud maakt haar woorden zo krachtig.

Ze laat zien dat innerlijke vrijheid niet hetzelfde is als de vrijheid om te bepalen hoe het leven verloopt. We kunnen ons best doen om gezond te blijven, zorgvuldig omgaan met de mensen van wie we houden en bewuste keuzes maken voor onze toekomst. Maar daarmee krijgen we geen garantie dat het leven zich aan onze verwachtingen zal houden.

En wanneer die verwachtingen niet uitkomen, ontstaat een moeilijke vraag: hoe ga je verder met iets wat je nooit zo gewild hebt?

Je kunt blijven onderzoeken welke mogelijkheden er zijn, steun vragen en zorg blijven ontvangen. Tegelijkertijd kun je opmerken wanneer je gedachten steeds terugkeren naar iets wat je niet kunt veranderen. Misschien lukt het dan om je aandacht weer te richten op het gesprek dat je voert of op iemand die naast je zit. Niet om de werkelijkheid te vergeten, maar om er niet ieder moment tegen te hoeven vechten.

Dat vraagt niet om harder je best te doen. Je mag voelen wat je voelt, zonder jezelf te veroordelen, en tegelijk aandacht hebben voor wat er op dat moment om je heen gebeurt.

Zo kan er naast alles wat moeilijk is ook ruimte blijven voor een gesprek, een gebaar of een moment van nabijheid. Zonder dat verdriet of angst daarvoor eerst hoeven te verdwijnen.

Dat betekent niet dat je ophoudt met zorgen, hopen of handelen. Inge blijft immers onder medische behandeling, terwijl ze tegelijkertijd werkt met wat ze vanbinnen ervaart.

Behandeling en aandacht voor haar innerlijke ervaring sluiten elkaar niet uit.

Misschien is dat de ruimte die Inges brief zo voelbaar maakt: betrokken blijven bij het leven, zelfs wanneer het anders verloopt dan je had gehoopt.

En jij? Waar loop jij steeds opnieuw tegenaan?

Misschien begrijp je heel goed wat er speelt. Maar toch blijven dezelfde gedachten, gevoelens of patronen terugkomen.

Wat blijf jij vasthouden?

Conclusie: rust vinden wanneer het leven geen geruststelling biedt

Inges woorden blijven me bij omdat ze haar verdriet niet hoeft te ontkennen om daarnaast rust en een bepaalde vorm van geluk te ervaren. Ze schrijft daarover terwijl haar ziekte en behandeling haar leven ingrijpend veranderen.

Haar ervaring is geen belofte dat iedereen in moeilijke tijden diezelfde rust zal vinden. Ze laat wel zien dat verdriet niet hoeft te betekenen dat er voor niets anders meer plaats is.

Misschien is dat wat haar brief ons meegeeft: loslaten betekent niet dat je minder om het leven geeft. Het kan ruimte maken om te blijven voelen wat je raakt én aanwezig te zijn bij wat je dierbaar is.

Als je verder wilt ontdekken hoe je rust kunt vinden wanneer het leven verandert

Soms brengt het leven ons op een punt waarop we niet langer kunnen vertrouwen op de zekerheid die we gewend waren. Dan komen vragen naar boven over hoop, verdriet en wat werkelijk belangrijk is. Inges verhaal laat zien hoe betekenisvol het kan zijn om daar anders naar te kijken. De drie blogs hieronder sluiten daarop aan, ieder vanuit een eigen invalshoek.

• Wanneer hoop je draagt — en wanneer ze je vasthoudt
  Hoop kan je helpen om moeilijke tijden door te komen, maar soms blijf je vasthouden aan een uitkomst waarvan niemand weet of die werkelijkheid wordt. Je blijft wachten op herstel, verandering of een geruststellend antwoord. Dit blog laat zien wanneer hoop je werkelijk ondersteunt en wanneer je ongemerkt je innerlijke rust afhankelijk maakt van iets wat je niet kunt bepalen.
• Rouw en loslaten — verder leven zonder de liefde achter te laten
  Wanneer je iemand verliest, verandert niet alleen je dagelijks leven, maar ook de toekomst die je samen voor ogen had. Misschien ben je bang dat verder leven betekent dat je de ander langzaam achterlaat. Dit blog verdiept waarom loslaten niet hetzelfde is als vergeten en hoe verdriet en liefde een plaats kunnen blijven houden zonder dat je volledig in het gemis gevangen raakt.
• Wijze lessen van ouderen: wat later werkelijk belangrijk blijkt
  Veel dingen die vandaag belangrijk of dringend lijken, krijgen een andere betekenis wanneer je later op je leven terugkijkt. Misschien ontdek je dat je jarenlang aandacht gaf aan zorgen, verwachtingen of verplichtingen die uiteindelijk weinig waarde hadden. Dit blog nodigt je uit om stil te staan bij wat jouw tijd en aandacht werkelijk verdient, terwijl je het leven nog volop kunt ervaren.

Veelgestelde vragen over loslaten in moeilijke tijden en innerlijke rust

Kun je innerlijke rust ervaren terwijl je verdrietig bent? Ja, verdriet en innerlijke rust hoeven elkaar niet uit te sluiten. Je kunt verdriet voelen over wat er gebeurt en tegelijkertijd momenten ervaren waarop je niet voortdurend tegen die werkelijkheid vecht. Hoe dat voelt en wanneer die ruimte ontstaat, verschilt per persoon.

Hoe laat je angst los wanneer je toekomst onzeker is? Begin met herkennen wat je werkelijk voelt en welke gedachten de onzekerheid steeds opnieuw versterken. Je hoeft de angst niet weg te duwen of jezelf gerust te stellen met antwoorden die je niet hebt. Soms ontstaat ruimte wanneer je het gevoel kunt toelaten zonder iedere gedachte erover te blijven volgen.

Wat als ik voortdurend pieker terwijl ik op een medische uitslag wacht? Het is begrijpelijk dat je hoofd antwoorden zoekt wanneer iets belangrijks onzeker is. Merk op wanneer je steeds opnieuw dezelfde angstige scenario’s doorloopt, zonder nieuwe informatie te krijgen. Je kunt dan je aandacht terugbrengen naar wat er vandaag werkelijk speelt en wat binnen je mogelijkheden ligt.

Mag ik genieten terwijl iemand van wie ik houd ernstig ziek is? Ja, een prettig moment doet niets af aan je liefde, betrokkenheid of verdriet. Juist wanneer je veel zorgen draagt, kan het waardevol zijn om ook ruimte te laten voor ontspanning en verbondenheid. Je hoeft je geluk niet uit te stellen totdat alle zorgen verdwenen zijn.

Betekent loslaten dat je de werkelijkheid maar moet accepteren? Nee, loslaten betekent niet dat je iets goedkeurt, opgeeft of geen moeite meer doet om je omstandigheden te verbeteren. Het gaat om het herkennen van de innerlijke strijd met wat je op dat moment niet kunt veranderen. Vanuit die ruimte kun je blijven voelen, zorgen, handelen en kiezen zonder jezelf voortdurend vast te zetten in wat anders had moeten zijn.