Minder verwachten zonder minder te verlangen: ruimte voor wat er al is

We leven niet alleen met wat er gebeurt, maar vaak ook met een beeld van hoe het had moeten gebeuren. Een vrije dag moet ontspannen zijn, iemand moet warmer reageren, een avond moet gezellig worden of iets waar je lang naar hebt uitgekeken moet uiteindelijk ook voelen zoals je had gehoopt.

Daar is niets vreemds aan. Verwachtingen helpen ons vooruitkijken en kunnen richting geven. Maar zodra ze voorwaarden worden waaraan een moment, een ander mens of zelfs het leven moet voldoen, verandert er iets. Je vergelijkt wat er werkelijk gebeurt steeds met het beeld dat eraan voorafging en kunt daardoor missen wat er óók aanwezig is.

Minder verwachten betekent daarom niet dat je minder van het leven wilt. Je mag veel verlangen, ergens naar uitkijken en hopen dat iets mooi wordt. De beweging zit ergens anders: het leven hoeft niet eerst aan jouw voorstelling te voldoen voordat je kunt ontvangen wat het je werkelijk geeft. Soms blijkt juist dan hoeveel een heel gewoon moment al bevat.

Drie vragen om even bij stil te staan

• Bij welk moment merk jij dat je vooral bezig bent met hoe het had moeten zijn? → Juist daar kan een verwachting ongemerkt tussen jou en je werkelijke ervaring zijn komen te staan.
• Waar houd jij je verwachtingen bewust laag om jezelf tegen teleurstelling te beschermen? → Wat als die bescherming niet alleen pijn buitenhoudt, maar soms ook verrassing, verlangen of plezier?
• Wat zou je vandaag kunnen ontvangen wanneer er even niets hoeft te voldoen aan een vooraf bedacht beeld? → Misschien verandert de situatie niet, maar wordt zichtbaar wat je eerder over het hoofd zag.

Wanneer je vooraf al weet wat een moment je moet geven

De regel die de aanleiding voor deze blog vormt, komt uit De Dapperstraat van J.C. Bloem: “Minder verwachten zonder minder te verlangen: ruimte voor wat er al is.”

Wat mij in die zin raakt, is niet de gedachte dat je weinig van het leven zou moeten willen. Ik lees er juist iets anders in: misschien ervaren we soms minder van wat er is doordat we vooraf al te precies hebben bepaald wat iets ons moet geven.

Je hebt bijvoorbeeld een vrije zaterdag voor je. De hele week keek je ernaar uit. Geen afspraken, geen wekker, eindelijk tijd om niets te hoeven.

Wanneer je wakker wordt, regent het. Je bent wat moe en tegen de middag merk je dat je eigenlijk weinig zin hebt om iets te ondernemen. Op zichzelf hoeft daar niets mis mee te zijn. Toch kan er ongemerkt teleurstelling ontstaan.

Ik had hier meer van verwacht.

De zaterdag is dan niet meer alleen de zaterdag die je werkelijk beleeft. Er loopt ook een tweede versie naast: de dag zoals hij in je hoofd had moeten zijn.

Die vergelijking maken we vaker dan we beseffen. Je hebt afgesproken met iemand die je lang niet hebt gezien en verwacht een warm gesprek. De ontmoeting blijft wat oppervlakkig. Je bestelt iets waar je veel zin in had en het smaakt gewoon prima. Je gaat op vakantie naar een plek die er prachtig uitzag en merkt daar dat een mooie omgeving niet automatisch bepaalt hoe jij je voelt.

Verwachtingen hoeven zulke ervaringen niet te bederven. Het wordt pas lastig wanneer de werkelijkheid nauwelijks nog ruimte krijgt om anders te zijn.

Hoe meer voorwaarden je stelt aan wat een moment je moet geven, hoe gemakkelijker je mist wat het je werkelijk geeft.

Je bent dan niet alleen aanwezig bij wat er gebeurt. Je meet het tegelijkertijd af aan iets wat daarvoor alleen nog in je hoofd bestond.

Een verwachting wordt zwaar wanneer zij een voorwaarde wordt

Niet iedere verwachting is een vorm van vasthouden.

Wanneer je een afspraak maakt, verwacht je normaal gesproken dat iemand komt opdagen. Wanneer iemand je iets belooft, is het niet vreemd dat je daarop rekent. En je mag verwachten dat mensen zorgvuldig met je omgaan.

Het probleem zit daarom niet in verwachten op zichzelf.

Het ontstaat wanneer een verwachting verandert in een innerlijke voorwaarde voor rust, waardering of geluk.

Als dit weekend maar gezellig wordt.

Als zij maar enthousiast reageert.

Als mijn plan maar lukt.

Als hij maar begrijpt wat ik bedoel.

Zolang de werkelijkheid meewerkt, merk je daar misschien weinig van. Maar zodra iets afwijkt, verschijnt spanning.

Je ziet dat iemand je bericht heeft gelezen maar niet reageert. Misschien voel je iets in je borst of merk je dat je aandacht telkens naar je telefoon teruggaat. Dat lichamelijke signaal vertelt je niet automatisch wat er aan de hand is, maar het kan wel zichtbaar maken dat deze situatie iets in je raakt.

Misschien verlang je naar contact. Misschien hoopte je op bevestiging. Misschien had je eenvoudig verwacht dat iemand sneller zou reageren.

Het verschil lijkt klein, maar is wezenlijk.

Een verlangen kan bestaan terwijl de uitkomst nog openligt. Een verwachting wordt zwaar wanneer zij zegt dat de uitkomst op een bepaalde manier moet zijn voordat jij je goed kunt voelen.

Daar kan vasthouden beginnen.

Niet omdat je iets wilt, maar omdat de werkelijkheid steeds minder ruimte krijgt om anders te bewegen dan jij had voorzien.

Lage verwachtingen kunnen je ook afsluiten

Er bestaat nog een andere manier waarop verwachtingen je ervaring kunnen bepalen.

Je kunt besluiten er maar weinig meer van te verwachten.

Misschien heb je vaker teleurstelling meegemaakt en denk je inmiddels: ik zie wel, dan kan het tenminste niet tegenvallen. Je maakt jezelf niet te enthousiast over een afspraak, verwacht weinig van een nieuwe samenwerking of houdt een verlangen liever op afstand totdat je zeker weet dat het veilig is.

Dat kan op ontspannenheid lijken.

Maar lage verwachtingen kunnen ook bescherming zijn.

Je probeert de werkelijkheid dan niet naar een gewenste uitkomst te duwen, maar vult vooraf alvast in dat het waarschijnlijk toch niet veel wordt. Daarmee voorkom je misschien een deel van de teleurstelling, maar haal je ook iets van de openheid weg waarmee je tegemoet kunt gaan aan wat nog moet gebeuren.

Je gaat naar een etentje met de gedachte dat het vast weer vroeg wordt. Je dient een voorstel in, maar verwacht eigenlijk al dat men er niets mee doet. Je ontmoet iemand en vertelt jezelf dat het waarschijnlijk toch nergens toe leidt.

Nog voordat de werkelijkheid antwoord heeft gegeven, heb jij een deel van het antwoord al gegeven.

Dat is iets anders dan werkelijk weinig eisen van een uitkomst.

In Kiezen voor optimisme: ruimte houden voor wat nog mogelijk is gaat het precies over dat verschil. Optimisme betekent daar niet dat je jezelf vertelt dat alles goedkomt, maar dat je ook niet vooraf besluit dat het zal tegenvallen.

Je hoeft jezelf dus niet tegen teleurstelling te beschermen door steeds minder van het leven te verwachten. Misschien mag je juist iets langer openlaten wat je nog helemaal niet kunt weten.

Minder verwachten is iets anders dan minder verlangen.

Je mag veel verlangen zonder het leven vast te zetten

Het zou jammer zijn wanneer weinig verwachten betekent dat je je dromen inperkt, genoegen neemt met te weinig of jezelf voorhoudt dat verlangen alleen maar onrust veroorzaakt.

Dat is niet de beweging.

Verlangen kan juist richting geven.

Je kunt diep verlangen naar een fijne relatie, betekenisvol werk, meer rust, avontuur of een leven dat beter past bij wie je bent. Je kunt uitzien naar een reis, hopen dat een ontmoeting bijzonder wordt en wensen dat iemand van wie je houdt zich goed voelt.

Het verschil zit in wat er vervolgens gebeurt.

Mag dat verlangen bestaan zonder dat de werkelijkheid verplicht wordt het precies zo te beantwoorden?

Je kunt bijvoorbeeld verlangen naar een ontspannen zondag en daarom besluiten niets in te plannen. Dat verlangen helpt je iets te kiezen wat belangrijk voor je is.

Maar misschien beginnen de buren die ochtend te boren, belt er onverwacht iemand die je nodig heeft en valt ook nog je koffie om. Je kunt dan de rest van de ochtend blijven vergelijken met de zondag die je voor jezelf had bedacht, of je kunt merken dat je ervan baalt en daarna opnieuw kijken naar de dag die er werkelijk ligt.

Je verlangen was niet verkeerd.

Alleen liep het anders dan je had bedacht.

En precies daar merk je hoeveel ruimte een verlangen laat voor het werkelijke leven.

Soms verwachten we zelfs hoe we ons zouden moeten voelen

Er zit nog een diepere laag onder verwachtingen.

We verwachten niet alleen dat een situatie op een bepaalde manier verloopt. We hebben vaak ook een beeld van hoe wij ons zouden moeten voelen wanneer alles eenmaal klopt.

Je bent op vakantie, dus je hoort te genieten.

Je hebt eindelijk een vrije dag, dus je zou ontspannen moeten zijn.

Je hebt een goed leven, dus waarom voel je je dan niet gelukkiger?

Daar kan iets merkwaardigs gebeuren. De omstandigheden voldoen misschien zelfs grotendeels aan wat je hoopte, maar nu ontstaat er een nieuwe vergelijking: niet meer tussen wat gebeurt en wat had moeten gebeuren, maar tussen wat je werkelijk voelt en wat je vindt dat je zou moeten voelen.

Daardoor kun je midden in iets moois alsnog bezig zijn met de vraag waarom het niet mooier voelt.

Misschien hoef je ook daar niet onmiddellijk iets aan te veranderen.

Een mooie vakantie mag een ochtend bevatten waarop je nergens zin in hebt. Een liefdevolle relatie voorkomt niet dat je soms alleen wilt zijn. Een goed leven betekent niet dat je je iedere dag dankbaar of tevreden moet voelen.

Ontvankelijk zijn voor het leven betekent ook ontvankelijk zijn voor je eigen werkelijke ervaring, zonder dat die voortdurend aan een ideaal hoeft te voldoen.

Ontvankelijkheid begint waar je niet alles vooraf invult

Voor mij zit hier het belangrijkste verschil tussen weinig verwachten en je leven inperken.

Ontvankelijkheid betekent dat je niet vooraf hoeft te bepalen wat een moment je moet geven. Je blijft beschikbaar voor wat er werkelijk gebeurt, ook wanneer dat bescheidener, anders of onverwachter is dan je had bedacht.

Dat betekent niet dat je passief wordt.

Je kunt plannen maken en ontvankelijk blijven. Je kunt ergens hard voor werken en ontvankelijk blijven. Je kunt ergens intens naar verlangen en toch ruimte houden voor een andere uitkomst.

Ontvankelijkheid zit niet in niets doen, maar in de ruimte die overblijft nadat jij jouw deel hebt gedaan.

Je organiseert een etentje, kookt zorgvuldig en hoopt op een mooie avond. Maar je kunt niet plannen welk gesprek ineens ontstaat, wie onverwacht iets persoonlijks vertelt of waarom iedereen uiteindelijk het hardst lacht om iets wat volledig misgaat.

Sommige delen van het leven kun je maken.

Andere kun je alleen ontvangen.

Dat geldt ook voor heel gewone momenten.

Je zit op een terras met iemand die je dierbaar is. Het gesprek is niet diep. Er wordt niets belangrijks uitgesproken en niemand beleeft een levensveranderend inzicht. Jullie drinken koffie, praten over alledaagse dingen en kijken af en toe naar mensen die voorbijlopen.

Misschien is dat alles.

Maar wanneer je niet voortdurend onderzoekt of het moment bijzonder genoeg is, kan juist dat gewone samenzijn veel blijken te betekenen.

Een ontmoeting die bijzonder móét worden, kan tekortschieten wanneer zij gewoon prettig is. Een vrije dag die volledig ontspannen moet voelen, krijgt al snel een onvoldoende zodra er onrust verschijnt. En wanneer geluk indrukwekkend moet zijn, glippen alledaagse vormen ervan gemakkelijk langs je heen.

Het onverwachte krijgt op dezelfde manier pas ruimte wanneer niet alles al vastligt.

Je loopt een route die je vaker hebt gelopen en besluit onderweg ineens linksaf te slaan. Een halfuur later sta je ergens waar je nog nooit bent geweest. Geen grote gebeurtenis, maar misschien wel precies zo’n moment dat langer bijblijft dan een middag die je tot in detail had gepland.

Plannen is niet het probleem. Plannen maakt veel mogelijk.

Maar wat volledig is ingevuld, laat vanzelf minder ruimte voor wat je niet had kunnen bedenken.

Dat geldt ook voor mensen. Wanneer je al denkt te weten hoe iemand zal reageren, hoor je gemakkelijker wat bij dat bestaande beeld past. Soms zegt iemand echter iets waardoor dat beeld ineens verschuift.

Je had dat moment niet kunnen afdwingen.

Je kon er alleen beschikbaar voor zijn toen het kwam.

Daar wordt ontvankelijkheid concreet: niet voortdurend op zoek zijn naar verrassingen, maar voldoende openblijven om ze te kunnen opmerken.

Minder verwachten betekent niet dat je alles maar moet accepteren

Hier is een grens belangrijk.

Wanneer je minder voorwaarden stelt aan hoe iets moet verlopen, betekent dat niet dat je alles goed moet vinden wat er gebeurt.

Iemand die je keer op keer niet serieus neemt, wordt niet ineens een betere partner omdat jij minder verwacht. Werk dat je structureel uitput raakt niet passend doordat je leert ontvangen wat er is. En wanneer iemand een belangrijke afspraak niet nakomt, mag je daar iets van vinden en iets mee doen.

Ontvankelijkheid is geen passiviteit.

Het betekent ook niet dat je de werkelijkheid mooier probeert te maken dan ze is.

Je kunt juist opener kijken naar wat er werkelijk gebeurt en daardoor ontdekken dat iets niet meer bij je past.

Wat gebeurt hier?

Wat doet dit met mij?

Wat heb ik nodig?

Wat wil ik hiermee?

Soms leidt eerlijk kijken ertoe dat je iets loslaat. Soms juist tot een grens, een moeilijk gesprek of een duidelijke keuze.

Dat geldt ook in relaties.

Je stuurt iemand een enthousiast bericht en krijgt twee korte zinnen terug. Je partner vraagt niet hoe die belangrijke afspraak is gegaan. Een vriend reageert veel minder uitbundig op jouw nieuws dan je zelf waarschijnlijk zou hebben gedaan.

De teleurstelling kan werkelijk zijn.

Maar al snel geef je er ook betekenis aan:

Het interesseert hem blijkbaar niet.

Zij voelt mij gewoon niet aan.

Ik zou dit anders hebben gedaan.

Dan kijk je niet meer alleen naar wat de ander doet, maar ook naar hoe jij vindt dat diegene in deze situatie zou moeten reageren.

Soms is daar inderdaad een gesprek over nodig. Misschien ontdek je dat jouw behoefte structureel te weinig ruimte krijgt. Maar soms blijkt ook dat de ander liefde, aandacht of betrokkenheid anders laat zien dan jij had verwacht.

Minder verwachten betekent niet dat je niets meer van elkaar mag vragen. Het betekent dat er naast je verwachting voldoende ruimte overblijft om te zien wie de ander werkelijk is.

Het verschil is dat je niet uitsluitend reageert op het verschil tussen de werkelijkheid en jouw verwachting. Je probeert de werkelijkheid zelf te blijven zien.

Teleurstelling mag bestaan zonder alles te worden

Minder vasthouden aan verwachtingen voorkomt teleurstelling niet.

Je kunt ergens oprecht naar hebben uitgekeken en verdrietig zijn wanneer het anders loopt.

Een vriend zegt op het laatste moment af. Een sollicitatie wordt niets. Je kind reageert anders dan je had gehoopt. Iets waarvoor je lang hebt gewerkt blijkt minder te betekenen dan je vooraf dacht.

Dat mag pijn doen.

Loslaten betekent niet dat je vervolgens moet besluiten voortaan nergens meer iets van te verwachten.

Misschien zit de beweging eerder in de vraag of de teleurstelling alles hoeft te worden wat nog overblijft.

Je kunt balen dat iemand heeft afgezegd en later toch genieten van wat je met die onverwacht vrije avond doet. Je kunt verdriet hebben om een gemiste kans en tegelijkertijd merken wie er naar je belt. Je kunt teleurgesteld zijn in hoe een dag verliep en toch beseffen dat ergens middenin iets waardevols gebeurde.

Die werkelijkheden hoeven elkaar niet weg te drukken.

Daarom sluit Dankbaarheid in tijden van tegenslag: wat er óók nog is hier zo mooi op aan. Dankbaarheid betekent daar niet dat je iets moeilijks moet waarderen. Het betekent dat wat pijn doet niet automatisch het enige hoeft te worden wat nog waar is.

💡 Wat is er in een situatie die anders liep dan je hoopte óók nog aanwezig, zonder dat je daarmee hoeft te ontkennen wat tegenviel?

Juist dat ene woord — ook — kan ruimte maken.

Wanneer het gewone weer veel mag zijn

Misschien zit de betekenis van die ene regel uiteindelijk niet in weinig willen.

Ze zit in minder voorwaarden stellen aan wat er voor je ligt.

Een kop koffie hoeft geen bijzonder moment te worden om prettig te zijn. Een gesprek hoeft je leven niet te veranderen om waardevol te zijn. Een vrije middag hoeft niet optimaal besteed te worden. Een vakantie hoeft niet onvergetelijk te worden en een relatie hoeft niet ieder verlangen tegelijkertijd te vervullen.

Wanneer je daar minder van eist, verliest het gewone iets van zijn vermeende tekort.

Je merkt de zon op die even doorbreekt terwijl je naar buiten loopt. Je lacht om iets wat nergens toe leidt. Iemand belt zonder reden. Je hebt een uur waarin niemand iets van je nodig heeft en ontdekt halverwege pas hoe prettig dat eigenlijk is.

Geen van die dingen hoeft groot genoeg te zijn om na te jagen.

Juist daarom zijn ze zo gemakkelijk te missen wanneer je aandacht vooral gericht is op wat er nog zou moeten komen.

Wanneer het leven niet eerst aan jouw verwachting hoeft te voldoen, kan het gewone ineens veel blijken te bevatten.

Misschien verandert er buiten je helemaal niets.

Je vergelijkt alleen iets minder met wat er nog bij had moeten komen, waardoor meer kan binnenkomen van wat er al die tijd al was.

Misschien raakt dit precies aan wat jij al langer meedraagt.

Niet omdat je het niet begrijpt.
Maar omdat het nog iets met je doet.

Wat je vasthoudt, werkt vaak langer door dan je denkt.

Loslaten begint met stilstaan bij wat er vanbinnen om aandacht vraagt.

Samen kijken wat jou vasthoudt →

Eerst rustig verder lezen? Lees wat loslaten echt betekent .

Conclusie: minder voorwaarden, meer ruimte voor het leven zelf

Verwachtingen horen bij het leven. Je hoeft ze niet uit te bannen en jezelf ook niet voor te nemen voortaan nergens meer op te hopen.

Je mag plannen maken, verlangen, ergens naar uitkijken en teleurgesteld zijn wanneer iets niet gebeurt zoals je had gehoopt.

De ruimte ontstaat wanneer jouw verwachting niet langer de enige maatstaf is waarmee je bepaalt wat een moment waard is.

Dan hoeft een gewone dag niet bijzonder te worden voordat je haar werkelijk kunt beleven. Een ander hoeft niet precies zo te reageren als jij had bedacht voordat je kunt zien wat hij wél geeft. En een onverwachte wending hoeft niet onmiddellijk een verstoring te zijn; misschien is het eenvoudig wat er nu gebeurt en vraagt het iets anders van je dan je vooraf had voorzien.

Misschien is dat waarom de regel van J.C. Bloem zoveel jaren later nog steeds iets kan raken. Niet omdat een rijk leven vraagt dat je weinig verlangt, maar omdat je soms pas ziet hoeveel er al is wanneer het leven niet voortdurend méér of anders hoeft te zijn.

Minder verwachten hoeft niet te betekenen dat je minder ontvangt. Soms gebeurt juist het tegenovergestelde.

Als het leven niet eerst anders hoeft, kun je meer ontvangen

Soms zit de rijkdom van een moment niet in wat er nog bij moet komen, maar in wat je pas ziet wanneer je minder bezig bent met hoe het had moeten zijn. Deze drie blogs openen ieder een andere kant van die ruimte.

• Aanwezig zonder echt te leven: hoe aandacht je dagen verdiept en meer rust en ruimte brengt
  Aandacht helpt je opmerken wat er werkelijk gebeurt voordat je alweer vooruitloopt naar het volgende moment of vergelijkt met hoe het had moeten zijn.
• Waarom je je op vakantie vrijer voelt — en wat dat thuis onthult
  Op vakantie laat je vaak ongemerkt regels los die thuis vanzelfsprekend voelen. Deze blog onderzoekt wat die tijdelijke vrijheid je over je gewone leven kan leren.
• Je leven lijkt perfect — waarom lukt genieten dan niet?
  Zelfs wanneer het plaatje grotendeels klopt, kan de verwachting dat je ervan móét genieten tussen jou en je werkelijke ervaring komen te staan.

Veelgestelde vragen over verwachtingen, verlangen en minder verwachten

Wat betekent ‘Minder verwachten zonder minder te verlangen: ruimte voor wat er al is’? De regel komt uit De Dapperstraat van J.C. Bloem. In deze blog gebruik ik hem niet als oproep om genoegen te nemen met weinig, maar als ingang naar een andere vraag: hoeveel kun je ontvangen wanneer een ervaring niet eerst hoeft te voldoen aan jouw beeld van hoe groot, mooi of bijzonder zij moet zijn?

Is het beter om helemaal geen verwachtingen te hebben? Nee. Verwachtingen zijn normaal en soms noodzakelijk, bijvoorbeeld bij afspraken, werk en relaties. Het wordt vooral lastig wanneer een verwachting verandert in een harde voorwaarde waaraan de werkelijkheid moet voldoen voordat jij rust, tevredenheid of waardering kunt ervaren.

Wat is het verschil tussen weinig verwachten en lage verwachtingen hebben? Lage verwachtingen kunnen een manier zijn om jezelf tegen teleurstelling te beschermen: je gaat er alvast vanuit dat iets waarschijnlijk niet veel wordt. Minder eisen van een uitkomst is iets anders. Je laat dan zowel een mooie als een teleurstellende afloop open en probeert eerst te ervaren wat er werkelijk gebeurt.

Kun je minder verwachten en toch veel blijven verlangen? Ja. Je kunt verlangen naar liefde, groei, rust, avontuur of succes zonder dat jouw huidige leven daardoor eerst tekort hoeft te schieten. Verlangen kan richting geven; het wordt zwaar wanneer de gewenste uitkomst een voorwaarde wordt voor hoe jij je nu mag voelen.

Hoe kan ik verwachtingen losser vasthouden? Begin met opmerken wanneer je denkt: dit had anders moeten zijn. Onderzoek vervolgens wat er werkelijk gebeurt, wat je voelt en welk verlangen of welke behoefte onder je verwachting ligt. Je hoeft de verwachting niet meteen kwijt te raken; vaak ontstaat al ruimte wanneer zij niet meer de enige maatstaf is voor wat een moment mag betekenen.