Een positieve mindset ontwikkelen betekent niet dat je altijd positief moet denken of moeilijke gevoelens zo snel mogelijk moet ombuigen. Juist wanneer je jezelf dwingt om optimistisch te zijn terwijl er vanbinnen iets anders speelt, kan er extra spanning ontstaan. Je voelt dan niet alleen teleurstelling, angst of onzekerheid, maar krijgt ook nog het idee dat je je eigenlijk anders zou moeten voelen.
Loslaten helpt omdat je niet langer alles hoeft weg te krijgen wat negatief voelt. Je leert eerder herkennen wat er gebeurt, wat je werkelijk ervaart en welke betekenis je hoofd daar razendsnel aan geeft. Daardoor hoef je een sombere gedachte niet meteen te geloven, maar ook niet te bestrijden. Er ontstaat ruimte om een gesprek minder snel verkeerd te interpreteren, niet onmiddellijk in zelftwijfel te verdwijnen en keuzes minder door angst of doemscenario’s te laten bepalen.
Een gezonde positieve mindset groeit vanuit die ruimte. Niet als een roze bril over wat moeilijk is, maar als het vermogen om eerlijk te kijken zonder volledig vast te raken in je eerste reactie. Je kunt iets moeilijk vinden en toch vertrouwen houden, teleurgesteld zijn en opnieuw kijken, onzeker zijn en toch een volgende stap kiezen.
Drie vragen om even bij stil te staan
- Wat zeg jij tegen jezelf wanneer je iets negatiefs voelt of denkt? → Misschien probeer je niet alleen met de situatie om te gaan, maar ook met het idee dat je je anders zou moeten voelen.
- Welke gedachte voelt bij jou zo vanzelfsprekend dat je nauwelijks nog onderzoekt of ze werkelijk klopt? → Juist vertrouwde gedachten kunnen ongemerkt bepalen hoe je naar jezelf, anderen en een situatie kijkt.
- Wat zou er veranderen wanneer een moeilijke gedachte niet eerst weg hoeft voordat jij opnieuw kunt kiezen? → Dan hoeft positiviteit niet gemaakt te worden en ontstaat er ruimte voor een andere reactie.
Wanneer positief blijven juist extra druk geeft
Je krijgt op je werk een bericht waarop je niet had gerekend. Een voorstel waaraan je veel tijd hebt besteed wordt afgewezen of iemand plaatst een kritische opmerking bij iets waar jij je best voor hebt gedaan.
Vrijwel onmiddellijk gebeurt er iets in je. Misschien voel je teleurstelling, spanning of onzekerheid. Nog voordat je werkelijk hebt kunnen ervaren wat die reactie met je doet, verschijnt er vaak al een gedachte als:
Zie je wel. Ik ben hier blijkbaar niet goed genoeg in.
En daar kan bijna direct een tweede stem achteraan komen:
Kom op. Niet zo negatief. Positief blijven.
Op het eerste gezicht klinkt die tweede gedachte behulpzaam. Je wilt tenslotte niet dat één tegenvaller je hele dag bepaalt en je wilt voorkomen dat je jezelf naar beneden praat.
Toch kan juist daar extra spanning ontstaan.
De teleurstelling is nog aanwezig en de onzekerheid ook, maar daar komt nu een nieuwe opdracht bovenop: dit zou ik eigenlijk niet moeten voelen.
Je hebt dan niet alleen te maken met wat er gebeurde, maar ook met je verzet tegen je eigen reactie daarop.
Hetzelfde gebeurt gemakkelijk in relaties. Je bent geraakt door iets wat iemand zegt en vertelt jezelf meteen dat je het niet zo persoonlijk moet nemen. Je voelt boosheid en vindt dat je het gewoon moet loslaten. Je bent bang voor iets wat eraan komt en probeert jezelf ervan te overtuigen dat er eigenlijk niets is om bang voor te zijn.
Soms helpt zo’n andere gedachte werkelijk.
Maar soms gebruik je positiviteit om iets weg te krijgen waar je eigenlijk nog niet bij bent geweest.
“Je hoeft iets niet eerst positiever te maken om er anders mee om te kunnen gaan.”
Daar ligt een belangrijk verschil tussen jezelf dwingen positief te denken en werkelijk een positieve mindset ontwikkelen.
Een gezonde mindset hoeft je ervaring niet onmiddellijk te vervangen. Ze geeft je eerst ruimte om te zien wat er werkelijk in je gebeurt.
Het probleem is niet dat je negatieve gedachten hebt
Negatieve gedachten horen bij mens-zijn.
Je maakt een fout en denkt dat je het blijkbaar niet kunt. Iemand reageert kort en je hoofd concludeert dat hij geïrriteerd op je is. Je staat aan het begin van iets nieuws en vrijwel automatisch verschijnt de gedachte dat het waarschijnlijk toch niet gaat lukken.
Zo’n gedachte kan zo snel ontstaan dat je nauwelijks merkt wat eraan voorafging.
Er gebeurde iets. Daarop ontstond een reactie in jou en vervolgens gaf je hoofd daar betekenis aan.
Dat onderscheid is belangrijk, omdat een gedachte gemakkelijk kan voelen alsof ze rechtstreeks beschrijft wat er werkelijk aan de hand is.
Je voelt bijvoorbeeld spanning wanneer iemand kritiek geeft. Dat is je ervaring. De gedachte ik ben niet goed genoeg is niet wat je voelt, maar de betekenis die je hoofd razendsnel aan die ervaring geeft.
En juist daar kunnen we gemakkelijk vast komen te zitten.
Misschien lukt dit niet verandert in dit gaat mis.
Ik voel onzekerheid wordt ik ben niet geschikt.
Hij reageert kort wordt hij heeft iets tegen mij.
Wanneer je zo’n conclusie gelooft alsof ze een feit is, verandert vaak ook je gedrag. Je trekt je terug uit een gesprek, stelt iets uit waar je eigenlijk nieuwsgierig naar was, zoekt opnieuw bevestiging of blijft uren nadenken over een opmerking die misschien heel anders bedoeld was.
Soms ga je juist harder werken omdat je wilt bewijzen dat de gedachte niet waar is.
Daarmee krijgt één automatische interpretatie steeds meer invloed.
In Gedachten zijn geen feiten — maar zo voelen ze, en dáár zit je vast ga ik dieper in op hoe een gedachte zo vertrouwd kan worden dat je nauwelijks nog onderscheid ervaart tussen wat je denkt en wat er werkelijk gebeurt.
Een positieve mindset begint daarom niet noodzakelijk met een positievere gedachte.
Ze begint op het moment waarop je kunt zien:
dit is wat mijn hoofd er nu van maakt.
De gedachte hoeft daardoor niet onmiddellijk te verdwijnen. Ze hoeft alleen niet meer vanzelfsprekend te bepalen wat jij vervolgens doet.
Tussen wat je ervaart en wat je ervan maakt, zit een belangrijk verschil
Stel dat je partner thuiskomt en kort reageert op iets wat je zegt.
Dat is wat er feitelijk gebeurt.
Misschien merk je vervolgens spanning in je buik of voel je dat je aandacht ineens scherper wordt. Daarna ontstaat vrijwel onmiddellijk betekenis:
Hij is boos.
Ik heb zeker iets verkeerd gedaan.
Er is weer wat.
Voor je het weet reageer je niet alleen meer op zijn woorden of toon, maar ook op het verhaal dat inmiddels in jou is ontstaan.
Misschien word je zelf kortaf, trek je je terug of vraag je geïrriteerd wat er nou weer aan de hand is.
Zo kan een interpretatie een gesprek al gaan sturen voordat je weet of ze klopt.
Het punt is niet dat je die eerste gedachte niet zou mogen hebben. Misschien klopt ze zelfs en is je partner inderdaad geïrriteerd.
Maar hij kan ook hoofdpijn hebben, iets vervelends op zijn werk hebben meegemaakt of met zijn gedachten ergens anders zijn.
De ruimte zit in het feit dat je het nog niet onmiddellijk hoeft te weten.
Je kunt jezelf op zo’n moment drie eenvoudige vragen stellen: wat gebeurde er werkelijk, wat merk ik nu in mezelf en wat heb ik er inmiddels van gemaakt?
Die vragen zijn niet bedoeld om ieder gesprek eindeloos te analyseren. Ze helpen je vooral om weer onderscheid te maken tussen ervaring en conclusie.
💡 Waar reageer jij regelmatig op wat je dénkt dat er gebeurt, terwijl je nog niet werkelijk weet of jouw interpretatie klopt?
Dat is voor mij een veel diepere ingang naar een positieve mindset dan jezelf vertellen dat je vooral positief moet blijven.
Je hoeft jezelf niets wijs te maken. Je hoeft alleen niet alles wat je hoofd produceert onmiddellijk voor waar aan te nemen.
Waarom een negatieve gedachte soms iets probeert te beschermen
Sommige negatieve gedachten blijven opvallend hardnekkig.
Niet omdat je graag somber wilt zijn, maar omdat ze onbewust een functie kunnen hebben.
Neem de gedachte:
Het zal wel misgaan.
Die gedachte kan je beperken en tegelijkertijd een gevoel van bescherming geven. Wanneer je alvast rekening houdt met het ergste, hoop je misschien minder hard geraakt te worden wanneer iets werkelijk tegenvalt.
Als je weinig verwacht, lijkt een teleurstelling misschien minder hard aan te komen. En als je ieder mogelijk probleem vooraf probeert te bedenken, voelt het alsof je beter voorbereid bent.
Hetzelfde kan gebeuren met de gedachte:
Ik ben waarschijnlijk niet goed genoeg.
Wanneer je jezelf alvast afremt, hoef je misschien minder risico te nemen. En wanneer je niet werkelijk naar voren stapt, kan afwijzing je ook minder rechtstreeks raken.
Een negatieve gedachte kan daardoor ongemerkt iets proberen te behouden: controle, zekerheid of bescherming tegen pijn.
“Sommige negatieve gedachten blijven niet omdat je ze graag gelooft, maar omdat ze je het gevoel geven dat je voorbereid bent op wat pijn kan doen.”
Dat verklaart waarom simpelweg positiever denken vaak niet voldoende is.
Je vraagt jezelf dan eigenlijk om een vorm van bescherming los te laten zonder eerst te begrijpen waarom die bescherming nodig leek.
Daarom vind ik een andere vraag vaak interessanter dan hoe kom ik van deze gedachte af?
Wat probeert deze gedachte voor mij te voorkomen?
Misschien ontdek je dat piekeren je een gevoel van controle geeft, dat zelftwijfel voorkomt dat je werkelijk risico hoeft te nemen of dat je jezelf minder hoeft te laten zien wanneer je er vooraf al van uitgaat dat iemand je toch zal afwijzen.
Dat maakt het patroon niet automatisch behulpzaam, maar wel begrijpelijk.
En iets wat je begint te begrijpen, hoef je meestal minder hard te bestrijden.
Een positieve mindset ontstaat in het moment zelf
Stel dat je tijdens een overleg een idee inbrengt en je leidinggevende zegt:
“Ik zie nog wel een paar problemen in deze aanpak.”
Je merkt onmiddellijk dat die opmerking iets met je doet. Misschien voel je spanning in je buik of merk je dat je onzeker wordt. Vrijwel meteen verschijnt de gedachte:
Zie je wel. Mijn idee was gewoon niet goed genoeg.
Je hoeft die reactie niet onmiddellijk te veranderen.
Je kunt eerst opmerken dat de opmerking je raakt en toelaten dat er onzekerheid of teleurstelling is, zonder jezelf meteen toe te spreken met stel je niet aan of denk positief.
Vervolgens kun je erkennen wat je hoofd ervan heeft gemaakt:
Ik maak van kritiek op mijn voorstel nu de conclusie dat mijn hele idee niet deugt, en misschien zelfs dat ik zelf niet goed genoeg ben.
Daar ontstaat ruimte om te kiezen.
Je kunt bijvoorbeeld vragen:
“Welke problemen zie je precies?”
Misschien blijkt dat je leidinggevende twee praktische bezwaren heeft, maar het uitgangspunt juist interessant vindt. Misschien vindt hij je voorstel inderdaad niet goed.
Ook dat kan gebeuren.
Maar zelfs dan hoeft de conclusie ik ben niet goed genoeg niet automatisch mee.
Daar begint loslaten.
Niet doordat de gedachte verdwenen is, maar doordat je haar minder stevig hoeft vast te houden en niet langer verplicht bent je gedrag erop te baseren.
Opmerken, toelaten, erkennen, kiezen en loslaten zijn voor mij daarom geen vijf losse technieken die je keurig moet uitvoeren. Ze beschrijven één beweging waarin iets wat eerst automatisch ging langzaam weer een keuze kan worden.
“Een positieve mindset begint niet bij een positievere gedachte, maar bij het moment waarop je een gedachte niet onmiddellijk hoeft te geloven.”
Daar zit de werkelijke verschuiving.
Je lichaam kan je eerder laten merken dat er iets gebeurt
Soms merk je pas achteraf hoe sterk een gedachte je heeft meegenomen.
Je hebt een gesprek gevoerd, bent in de verdediging geschoten of hebt je uren druk gemaakt en ziet pas later wat er eigenlijk gebeurde.
Maar soms reageert je lichaam eerder.
Je ademhaling verandert, je kaken spannen aan, je voelt onrust in je buik of merkt dat je schouders stijver worden.
Zo’n lichamelijke reactie vertelt je niet automatisch wat er aan de hand is. Spanning in je buik betekent niet dat je iets moet vermijden en ontspanning bewijst niet dat een keuze goed is.
Je lichaam kan je wel eerder laten merken:
hier gebeurt iets in mij.
En soms is dat al genoeg om niet onmiddellijk verder te gaan in het oude patroon.
Je zit bijvoorbeeld in een gesprek en merkt dat je jezelf wilt verdedigen. In plaats van meteen te reageren, blijf je heel even bij die impuls.
Niet om hem weg te ademen en ook niet om jezelf zo snel mogelijk rustig te krijgen, maar om te zien wat eronder gebeurt.
Misschien merk je dan de gedachte op:
Hij neemt me niet serieus.
Of:
Ik moet nu laten zien dat ik gelijk heb.
Wanneer je dat ziet voordat je reageert, ontstaat opnieuw iets meer vrijheid.
Je lichaam geeft je niet het antwoord, maar het kan je wel helpen om eerder te merken dat er iets in jou aandacht vraagt.
Positief denken kan helpen, zolang het niet gebruikt wordt om iets weg te drukken
Positief denken hoeft helemaal niet verkeerd te zijn.
Een andere invalshoek zoeken kan helpen. Bewust aandacht geven aan wat goed gaat kan waardevol zijn. Hoop houden kan veel betekenen en soms heb je juist een andere gedachte nodig om uit een vastgelopen patroon te komen.
Het verschil zit vooral in de vraag waarvoor je die positieve gedachte gebruikt.
Stel dat je wordt afgewezen voor iets waar je werkelijk op hoopte.
Je kunt onmiddellijk tegen jezelf zeggen:
Geeft niks. Er komt wel iets beters.
Misschien troost die gedachte je.
Maar wanneer je eigenlijk diep teleurgesteld bent, kan ze ook een manier worden om niet werkelijk te hoeven voelen wat die afwijzing met je doet.
Je kunt ook eerst erkennen:
Dit raakt me. Ik had echt gehoopt dat het zou lukken.
Dat is geen negatieve mindset, maar eerlijkheid.
Van daaruit kan er vervolgens ruimte ontstaan voor een andere gedachte:
Ik weet nog niet wat dit uiteindelijk betekent, maar ik wil wel kijken wat er vanaf hier mogelijk is.
Daar wordt niets mooier gemaakt dan het is. De teleurstelling mag bestaan én er blijft ruimte voor beweging.
Dat vind ik een geloofwaardiger vorm van positiviteit.
Je ontkent niet wat er gebeurt, maar je besluit ook niet dat wat er nu gebeurt automatisch bepaalt hoe alles verder zal gaan.
Wat loslaten werkelijk verandert aan je mindset
Loslaten betekent niet dat negatieve gedachten verdwijnen.
Dat zou een onrealistische belofte zijn.
Je zult blijven twijfelen, soms iets somberder inschatten dan nodig blijkt en af en toe piekeren, onzeker worden of denken dat iets niet gaat lukken.
De verandering zit daarom niet noodzakelijk in de gedachte die als eerste opkomt. Ze zit vooral in wat er daarna gebeurt.
Je kunt een gedachte hebben zonder haar eindeloos te voeden. Je kunt een emotie voelen zonder dat die onmiddellijk opgelost hoeft te worden. Je kunt teleurgesteld zijn zonder daaruit te concluderen dat alles mislukt en je kunt angst ervaren terwijl je toch iets doet wat belangrijk voor je is.
Juist daar maakt loslaten ruimte voor: niet doordat je van negatief naar positief springt, maar doordat je minder vast komt te zitten in één verhaal.
Daardoor kun je opnieuw onderzoeken wat je werkelijk weet, wat je zelf invult, wat je probeert te beschermen en wat deze situatie nu van je vraagt.
Dat maakt een positieve mindset niet passief. Integendeel: je hoeft minder energie te besteden aan de strijd met jezelf en houdt daardoor meer ruimte over om bewust te reageren op wat er daadwerkelijk gebeurt.
💡 Welke gedachte zou minder invloed op jou krijgen wanneer ze niet eerst hoefde te verdwijnen, maar ook niet langer automatisch gevolgd hoefde te worden?
Positiviteit wordt geloofwaardig wanneer de werkelijkheid mag blijven bestaan
Een gezonde positieve mindset betekent niet dat je ervan uitgaat dat alles goed komt.
Dat weet je vaak helemaal niet.
Sommige dingen lopen zoals je hoopt en andere niet. Je kunt worden afgewezen, een plan kan mislukken, iemand kan je teleurstellen en er kunnen periodes zijn waarin je werkelijk niet weet hoe iets verder moet.
Positiviteit wordt pas geloofwaardig wanneer ook die werkelijkheid mag blijven staan.
Je kunt erkennen:
Dit is moeilijk en ik weet nog niet hoe dit afloopt.
En tegelijkertijd denken:
Ik wil wel blijven kijken naar wat ik nu kan doen.
Je kunt verdrietig zijn zonder alle hoop kwijt te raken, bang zijn zonder jezelf volledig door angst te laten besturen en onzeker zijn zonder iedere mogelijkheid vooraf af te wijzen.
In het kennisbankartikel Waarom optimisme meer doet dan alleen positief denken ga ik verder in op die nuance. Optimisme hoeft problemen niet te ontkennen, maar kan juist samengaan met realistisch kijken naar wat moeilijk is en tegelijkertijd open blijven voor wat nog mogelijk is.
Daarmee krijgt een positieve mindset een andere betekenis.
Niet dat je alles positief moet zien, maar dat wat nu moeilijk is niet het enige hoeft te zijn wat je nog kunt zien.
Dat geeft ruimte voor vertrouwen zonder dat je jezelf iets hoeft wijs te maken.
En jij? Waar loop jij steeds opnieuw tegenaan?
Misschien begrijp je heel goed wat er speelt. Maar toch blijven dezelfde gedachten, gevoelens of patronen terugkomen.
Wat blijf jij vasthouden?
Conclusie: je hoeft het negatieve niet weg te krijgen
Misschien heb je lang gedacht dat een positieve mindset betekent dat je betere gedachten moet leren produceren, minder moet twijfelen en meer vertrouwen moet voelen.
Maar de wezenlijke verandering begint misschien eerder.
Ze begint op het moment waarop een moeilijke gedachte verschijnt en je haar niet meteen hoeft weg te drukken, te corrigeren of voor waar aan te nemen.
Je merkt op wat er gebeurt, laat toe wat die gedachte in je oproept en erkent welke betekenis je hoofd eraan heeft gegeven. Juist daardoor ontstaat er ruimte om opnieuw te kiezen.
Niet omdat het negatieve verdwenen is, maar omdat het niet langer vanzelf bepaalt wat jij doet.
Je hoeft het leven dus niet positiever te maken dan het werkelijk is.
Je hoeft alleen niet iedere gedachte, ieder gevoel of ieder oud verhaal zo stevig vast te houden dat er geen ruimte meer overblijft om opnieuw te kijken.
Een positieve mindset begint misschien precies daar: niet wanneer je hoofd alleen nog mooie gedachten produceert, maar wanneer een oude gedachte opkomt en jij merkt dat je haar niet automatisch meer hoeft te volgen.
Juist daar ontstaat de ruimte om opnieuw te kiezen.
Wat jij vasthoudt, houdt jou ook vast.
Verder lezen over gedachten, optimisme en een vrijere blik
Wil je verder onderzoeken waarom negatieve gedachten zo hardnekkig kunnen zijn en hoe je vanuit meer ruimte opnieuw kunt kijken? Deze drie artikelen verdiepen ieder een andere laag van een positieve mindset.
- Vasthouden aan negatieve gedachten: hoe je ze loslaat voor meer rust en balans
Lees waarom negatieve gedachten soms bescherming of controle lijken te geven en wat er verandert wanneer je ze minder stevig hoeft vast te houden. - Doelgericht optimisme — realistisch kijken zonder alvast te leven alsof het misgaat
Ontdek hoe optimisme geen roze bril hoeft te zijn, maar een manier om na erkenning van wat moeilijk is opnieuw te kijken naar wat mogelijk blijft. - Wat je aandacht geeft, groeit: waarom je vooral ziet wat ontbreekt
Wanneer je niet meer volledig door je eerste gedachte wordt meegesleept, ontstaat een nieuwe vraag: waar wil je vervolgens bewust je aandacht aan geven?
Veelgestelde vragen over een positieve mindset ontwikkelen en loslaten
Wat is een positieve mindset? Een positieve mindset betekent niet dat je altijd positief denkt of moeilijke gevoelens vermijdt. Het betekent dat je ook bij problemen, twijfel of teleurstelling ruimte houdt om opnieuw te kijken, mogelijkheden te zien en bewust te kiezen hoe je wilt reageren.
Waarom werkt positief denken soms niet? Positief denken kan wringen wanneer je het gebruikt om verdriet, angst, boosheid of onzekerheid zo snel mogelijk weg te krijgen. Dan verander je misschien de woorden in je hoofd, terwijl wat eronder speelt nog nauwelijks ruimte heeft gekregen.
Hoe helpt loslaten bij het ontwikkelen van een positieve mindset? Loslaten helpt je om gedachten en gevoelens niet automatisch als waarheid of opdracht te behandelen. Daardoor ontstaat ruimte om te onderzoeken wat er werkelijk gebeurt, wat jij ervan hebt gemaakt en welke reactie je bewust wilt kiezen.
Moet ik negatieve gedachten proberen te stoppen? Nee. Een negatieve gedachte mag opkomen zonder dat je haar hoeft te onderdrukken of eindeloos te voeden. Door haar eerst op te merken en te onderzoeken, kun je ontdekken dat een gedachte aanwezig kan zijn zonder automatisch je gedrag te bepalen.
Kan ik positief zijn terwijl ik verdrietig of onzeker ben? Ja. Een gezonde positieve mindset vraagt niet dat verdriet of onzekerheid eerst verdwijnen. Je kunt erkennen dat iets moeilijk is en tegelijkertijd open blijven voor steun, mogelijkheden, herstel of een volgende stap.