Zelfwaardering: een biljet voelt niets. Een mens wel.

Wat heeft een verkreukeld biljet van tien euro met zelfwaardering te maken? Meer dan je misschien denkt. Je kunt het verfrommelen, op de grond gooien en er zelfs op gaan staan. Het ziet er daarna heel anders uit. Maar wat is er eigenlijk met de waarde gebeurd? In die eenvoudige vraag schuilt een belangrijk inzicht over eigenwaarde.

Want wanneer het leven ons raakt, beginnen we soms heel anders naar onszelf te kijken. Een afwijzing, een fout of het verlies van je baan kan je zo onzeker maken dat je niet alleen twijfelt aan wat je hebt gedaan, maar ook aan wie je bent. Misschien ga je harder je best doen om opnieuw waardering te verdienen, alsof je eerst iets aan jezelf moet herstellen.

Maar is dat werkelijk nodig? Het biljet kan iets zichtbaar maken wat we bij onszelf gemakkelijk vergeten: beschadigd raken is niet hetzelfde als minder waard worden. En misschien hoef je niet eerst alle kreukels uit je leven te halen om jezelf weer met waardering te kunnen bekijken.

Drie vragen om even bij stil te staan

• Wanneer ben jij anders naar jezelf gaan kijken door iets wat je is overkomen? → Misschien heeft een gebeurtenis meer invloed gekregen op jouw zelfbeeld dan je beseft.
• Wat verwijt jij jezelf nog steeds, terwijl je niet meer kunt veranderen wat er gebeurde? → Soms blijven we onszelf beoordelen op één moment uit het verleden.
• Wat zou er veranderen als je jezelf niet langer uitsluitend bekijkt door de ogen van kritiek, afwijzing of teleurstelling? → Misschien ontdek je iets van jezelf wat nooit verdwenen is.

Wat is dit biljet nu waard?

Stel je voor dat ik een biljet van tien euro uit mijn portemonnee haal en het aan je geef.

Ik vraag je hoeveel het waard is.

Je kijkt ernaar en antwoordt waarschijnlijk: Tien euro.

Vervolgens vraag ik je om het biljet stevig te verfrommelen. Je knijpt het samen totdat er nauwelijks nog iets van over lijkt. Daarna leg je het op tafel.

Ik vraag opnieuw hoeveel het waard is.

Nog steeds tien euro.

Maar we gaan verder. Ik vraag je om het biljet op de grond te gooien en er met je schoen op te gaan staan.

Wanneer je het weer oppakt, ziet het er niet meer uit zoals toen ik het aan je gaf. Het zit vol kreukels en misschien is het zelfs een beetje vuil geworden.

Ik vraag je voor de derde keer:

Hoeveel is dit biljet nu waard?

Waarschijnlijk hoef je daar niet lang over na te denken.

Nog steeds tien euro.

En dan stel ik je nog een vraag:

‘En als ik je dit verkreukelde tientje nu geef, wil je het dan nog hebben?’

Ik vermoed dat je zonder aarzelen ja zegt.

Je hoeft het biljet niet eerst glad te strijken. Het hoeft er niet meer uit te zien zoals vroeger. Zolang het een geldig, bruikbaar tientje is, vertegenwoordigt het nog steeds hetzelfde bedrag.

En nu komt de vraag waar het mij eigenlijk om gaat.

Waarom vinden we dat bij een biljet zo vanzelfsprekend, terwijl we bij onszelf soms heel andere voorwaarden stellen?

Want wat gebeurt er wanneer het leven óns behoorlijk verkreukelt?

Wanneer wat je overkomt bepaalt hoe je naar jezelf kijkt

Stel je voor dat je na jarenlange inzet te horen krijgt dat je baan verdwijnt.

Je hebt je werk altijd serieus genomen, verantwoordelijkheid gedragen en je best gedaan om aan de verwachtingen te voldoen. En nu is er ineens geen plek meer voor je.

Misschien begrijp je dat er zakelijke redenen zijn. Toch kan het nieuws je diep raken.

Je vraagt je af waarom juist jij moet vertrekken. Of je niet beter had moeten presteren. Of je misschien toch minder gewaardeerd werd dan je altijd dacht.

Voor je het weet, denk je niet alleen na over het verlies van je baan, maar begin je ook aan jezelf te twijfelen.

Blijkbaar ben ik toch niet zo goed als ik dacht.

Iets vergelijkbaars kan gebeuren wanneer een relatie eindigt. Je kunt begrijpen dat twee mensen uit elkaar groeien, maar ergens blijft misschien de gedachte hangen dat jij kennelijk niet voldoende was.

Of iemand maakt een kritische opmerking over iets wat je hebt gedaan. Je blijft er dagen over nadenken, terwijl de ander het misschien allang vergeten is.

Wat is er dan eigenlijk gebeurd?

Een gebeurtenis die op zichzelf al pijnlijk genoeg is, krijgt een tweede betekenis. Je verbindt haar aan wie jij bent en wat je waard bent.

Alsof het verliezen van iets belangrijks betekent dat je zelf minder bent geworden.

“Vaak doet niet alleen pijn wat ons overkomt, maar vooral wat we daardoor over onszelf gaan geloven.”

Als je meer wilt lezen over waarom kritiek soms zo diep kan raken, ontdek je in Als kritiek je raakt: hoe je bij jezelf blijft zonder het zo persoonlijk te nemen hoe je kunt onderzoeken wat iemand zegt, zonder daar onmiddellijk jouw waarde als mens aan te verbinden.

Een biljet voelt niets. Een mens wel.

Toch gaat de vergelijking met het verkreukelde tientje niet helemaal op.

En dat vind ik belangrijk.

Een biljet voelt niets wanneer je het verfrommelt. Het heeft geen herinneringen, geen verwachtingen en geen verdriet. Het kan niet gekwetst worden door wat ermee gebeurt.

Wij mensen wel.

Een afwijzing kan je vertrouwen beschadigen. Een ingrijpende gebeurtenis kan lang doorwerken. En soms raak je door wat je meemaakt een deel van de vanzelfsprekendheid kwijt waarmee je vroeger naar jezelf en het leven keek.

Daar moeten we niet te gemakkelijk aan voorbijgaan.

Want misschien voel jij je na een moeilijke periode helemaal niet waardevol. Misschien zie je vooral wat je bent kwijtgeraakt, wat je anders had willen doen of wat anderen je hebben aangedaan.

Dan helpt het niet altijd wanneer iemand zegt dat je gewoon moet blijven geloven in jezelf.

Je gevoelens veranderen niet automatisch doordat een ander je geruststelt.

Maar er is wel een verschil tussen geraakt zijn door het leven en jezelf uitsluitend beoordelen op basis van die ervaringen.

Je kunt je na een afwijzing diep onzeker voelen zonder dat die afwijzing bewijst dat jij niet de moeite waard bent. Je kunt verdriet hebben over wat je is overkomen zonder dat verdriet eerst te hoeven overwinnen om jezelf weer serieus te nemen.

Sommige ervaringen vragen tijd, aandacht en misschien hulp van anderen. Herstellen kan belangrijk zijn, maar dat betekent niet dat je pas na dat herstel weer waardevol bent.

Misschien hoef je de kreukels niet eerst glad te strijken om jezelf weer met waardering te kunnen bekijken.

En wat als je zelf de kreukels hebt veroorzaakt?

Tot nu toe hebben we vooral gekeken naar ervaringen die je overkomen. Maar er bestaat nog een andere vorm van zelfkritiek.

Wat gebeurt er wanneer je zelf iets hebt gedaan waar je achteraf spijt van hebt?

Misschien heb je iemand gekwetst, een verkeerde beslissing genomen of een kans laten liggen omdat je bang was om te kiezen.

Soms kun je daar jaren later nog aan terugdenken.

Waarom heb ik dat toen gedaan? Hoe kon ik zo stom zijn?

Je blijft teruggaan naar hetzelfde moment, alsof je door er maar lang genoeg over na te denken alsnog kunt veranderen wat er gebeurd is.

Misschien vind je zelfs dat je jezelf dat verwijt moet blijven maken. Want wanneer je stopt met jezelf te veroordelen, lijkt het alsof je daarmee goedpraat wat je hebt gedaan.

Maar is dat werkelijk zo?

Je kunt verantwoordelijkheid nemen voor een fout zonder jezelf als mens af te schrijven.

Misschien heb je iemand pijn gedaan en is een oprecht excuus nodig. Misschien kun je iets herstellen. Of misschien moet je erkennen dat bepaalde gevolgen niet meer ongedaan gemaakt kunnen worden.

Dat kan pijnlijk zijn. Maar jezelf jarenlang blijven bestraffen verandert niets aan wat er gebeurd is.

Sterker nog, wanneer je jezelf uitsluitend blijft zien als degene die het verkeerd heeft gedaan, wordt het moeilijk om ook nog te herkennen wie je verder bent.

“Je kunt erkennen dat je iets verkeerd hebt gedaan, zonder daaruit te concluderen dat jij verkeerd bent.”

Wil je verder ontdekken hoe je verantwoordelijkheid kunt nemen zonder jezelf te blijven veroordelen? Lees dan Fouten zijn geen eindpunt, maar richtingaanwijzers.

Misschien ontstaat juist hier een vorm van mildheid die niets met goedpraten te maken heeft: eerlijk erkennen wat je hebt gedaan, zonder jezelf voorgoed met die ene gebeurtenis te vereenzelvigen.

Waarom stellen we zoveel voorwaarden aan onze eigen waarde?

Het bijzondere is dat we meestal heel goed begrijpen dat een ander niet minder waard wordt doordat hij iets moeilijks heeft meegemaakt.

Wanneer een vriend zijn baan verliest, zeg je waarschijnlijk niet dat hij daardoor als mens minder waard is geworden.

En wanneer iemand van wie je houdt een fout maakt, kun je teleurgesteld zijn over wat diegene heeft gedaan zonder meteen alles te vergeten wat je aan die persoon waardeert.

Maar waarom lukt dat bij onszelf soms zo moeilijk?

Misschien omdat we gewend zijn geraakt onze waardering voor onszelf te verbinden aan wat we presteren en hoe anderen daarop reageren.

Je voelt je goed wanneer iemand je complimenteert. Je bent tevreden wanneer je iets hebt bereikt. En wanneer anderen jouw inzet waarderen, kijk je misschien ook wat positiever naar jezelf.

Daar is niets mis mee. Waardering ontvangen is prettig en kan je vertrouwen versterken.

Maar wanneer die waardering de belangrijkste maatstaf wordt, kan er iets kwetsbaars ontstaan.

Wat gebeurt er op de dagen waarop niemand je complimenteert? Wanneer iets mislukt of iemand teleurgesteld in je is?

Moet je dan opnieuw bewijzen dat je de moeite waard bent?

Misschien ben je zo gewend om hard je best te doen dat tevreden zijn met jezelf bijna altijd afhankelijk is geworden van een volgende prestatie.

Zelfs wanneer iets goed is gegaan, ben je misschien alweer bezig met wat er de volgende keer beter moet.

Dan kun je jarenlang bezig zijn met jezelf verbeteren, zonder ooit werkelijk het gevoel te krijgen dat het genoeg is.

💡 Als je vandaag niets hoeft te presteren en niemand hoeft te overtuigen, wat blijft er dan over van de waardering die je voor jezelf voelt?

En als de kreukels blijven?

Laten we nog eens naar dat tientje kijken.

Het ligt verkreukeld op tafel. Misschien kun je het voorzichtig uitvouwen en proberen het wat gladder te maken.

Maar stel dat sommige kreukels blijven zitten.

Zou je het dan weggooien omdat het er niet meer uitziet zoals vroeger?

Waarschijnlijk niet.

Waarom verlangen we dan soms van onszelf dat we eerst alles moeten herstellen voordat we weer tevreden mogen zijn met wie we zijn?

Misschien denk je dat je eerst zelfverzekerder moet worden, minder gevoelig voor kritiek of eindelijk moet stoppen met twijfelen.

Alsof er ergens een betere versie van jezelf bestaat die je eerst moet bereiken.

Natuurlijk kun je groeien, leren en veranderen. Misschien zijn er dingen die je anders wilt doen of eigenschappen die je verder wilt ontwikkelen.

Maar wat als je dat niet langer hoeft te doen vanuit de gedachte dat je nu nog niet goed genoeg bent?

Wat als je jezelf mag ontwikkelen omdat je leeft, ervaringen opdoet en steeds opnieuw ontdekt wat voor jou belangrijk is?

Dan wordt veranderen iets anders dan proberen je waarde te bewijzen.

En misschien kun je ook anders gaan kijken naar de ervaringen die hun sporen hebben achtergelaten. Niet door te doen alsof ze mooi waren of ergens goed voor moesten zijn. Sommige dingen hadden eenvoudigweg niet mogen gebeuren. Andere had je zelf heel graag anders gedaan.

Maar ze hoeven niet het enige verhaal te blijven dat je over jezelf vertelt.

“Je bent meer dan wat je is overkomen. En ook meer dan wat je zelf verkeerd hebt gedaan.”

Misschien is dat wel de belangrijkste les van het verkreukelde tientje.

Niet dat je altijd sterk moet blijven of dat alles uiteindelijk goedkomt. Maar dat je voorzichtig mag worden met de conclusies die je over jezelf trekt wanneer het leven pijn doet.

En jij? Waar loop jij steeds opnieuw tegenaan?

Misschien begrijp je heel goed wat er speelt. Maar toch blijven dezelfde gedachten, gevoelens of patronen terugkomen.

Wat blijf jij vasthouden?

Neem contact op  →

Conclusie: je bent niet minder waard geworden

Stel je voor dat ik het verkreukelde biljet nog één keer oppak.

Ik houd het voor je omhoog en vraag hoeveel het waard is.

Je antwoordt waarschijnlijk zonder aarzelen: tien euro.

Je hoeft daarvoor niet eerst alle kreukels te tellen. Je hoeft niet te weten wat het biljet allemaal heeft meegemaakt en je hoeft het ook niet glad te strijken voordat je kunt antwoorden.

Bij onszelf ligt dat ingewikkelder.

We dragen herinneringen mee aan wat ons is overkomen, aan wat anderen over ons hebben gezegd en aan momenten waarop we zelf anders hadden willen handelen.

Sommige ervaringen laten diepe sporen na. Misschien zijn er dagen waarop je vooral die sporen ziet wanneer je naar jezelf kijkt.

Dan hoef je jezelf niet wijs te maken dat alles goed is. Je mag verdrietig zijn, teleurgesteld of onzeker over wie je bent geworden.

Maar misschien kun je jezelf ondertussen één vraag stellen:

Waarom zou alles wat ik heb meegemaakt uiteindelijk bepalen wat ik als mens waard ben?

Misschien ontdek je dan dat de manier waarop je jezelf bent gaan bekijken niet de enige manier hoeft te zijn.

En denk nog eens aan mijn laatste vraag over het tientje.

Wil je het nog hebben, ook al zit het vol kreukels?

Als je daar zo gemakkelijk ja op kunt zeggen, waarom zou je dan aan jezelf zoveel meer voorwaarden stellen?

Je hoeft niet ongeschonden uit het leven te komen om jezelf waardevol te mogen vinden.

Als je verder wilt ontdekken waarom jouw waarde niet telkens bewezen hoeft te worden

Een fout, afwijzing of moeilijke periode kan je blik op jezelf behoorlijk veranderen. Misschien ga je harder je best doen om weer waardering te verdienen, vind je het moeilijk om een compliment werkelijk te ontvangen of blijf je jezelf bekijken door de ogen van anderen. Deze drie artikelen helpen je vanuit verschillende invalshoeken ontdekken waarom je gevoel van eigenwaarde kan wankelen en hoe je weer eerlijker naar jezelf kunt kijken.

• Zelfwaardering: wat er verandert als je stopt met jezelf te bewijzen
  Soms probeer je na een teleurstelling opnieuw te bewijzen dat je goed genoeg bent. Dit blog verdiept waarom waardering afhankelijk kan worden van prestaties, succes en goedkeuring.
• Complimenten geven en ontvangen: waarom waardering soms schuurt
  Iemand ziet iets moois in jou, maar jij wuift het meteen weg. Dit blog laat zien waarom oprechte waardering soms moeilijk binnenkomt wanneer jouw eigen zelfbeeld iets anders vertelt.
• Zelfbeeld versterken: wat onderzoek laat zien en wat echt helpt
  Hoe ontstaat het beeld dat je van jezelf hebt, en waarom kan dat veranderen? Dit kennisbankartikel verdiept wat onderzoek laat zien over zelfbeeld, zelfkritiek en veerkracht.

Veelgestelde vragen over zelfwaardering en eigenwaarde

Wat is het verschil tussen zelfwaardering en eigenwaarde? Met eigenwaarde bedoelen we vaak de waarde die je jezelf als mens toekent. Zelfwaardering gaat meer over hoe je naar jezelf kijkt en hoe positief of negatief je jezelf op een bepaald moment beoordeelt. Daardoor kan je gevoel van zelfwaardering veranderen zonder dat een gebeurtenis bepaalt wat je als mens waard bent.

Waarom voel ik me minder waard na kritiek of afwijzing? Kritiek of afwijzing kan raken aan bestaande onzekerheden en ervaringen uit het verleden. Daardoor kun je een oordeel over iets wat je deed of meemaakte gemakkelijk verwarren met een oordeel over wie je bent.

Kan ik mezelf waardevol vinden als ik grote fouten heb gemaakt? Ja. Je kunt verantwoordelijkheid nemen voor wat je hebt gedaan, gevolgen erkennen en herstellen wat mogelijk is, zonder jezelf uitsluitend op basis van die fouten te beoordelen.

Waarom helpt het niet altijd als iemand zegt dat ik waardevol ben? Omdat weten en voelen niet hetzelfde zijn. Wanneer je diep aan jezelf twijfelt, kan een geruststellende opmerking prettig zijn zonder dat je daardoor meteen anders naar jezelf kijkt.

Hoe kan ik mijn zelfwaardering versterken zonder mezelf voortdurend te verbeteren? Begin met opmerken wanneer je jouw waarde afhankelijk maakt van prestaties, waardering of fouten. Onderzoek of de conclusies die je daarover trekt werkelijk recht doen aan wie je bent, ook op momenten waarop je niet tevreden bent over jezelf.