Aannames kunnen relaties ongemerkt beschadigen. Ze zorgen ervoor dat partners niet meer reageren op wat er werkelijk gezegd of bedoeld wordt, maar op wat zij denken dat de ander voelt, bedoelt of van plan is. Daardoor ontstaan misverstanden, irritatie en afstand.
Onderzoek laat zien dat miscommunicatie, ingevulde bedoelingen en een gebrek aan openheid sterk samenhangen met relatieproblemen. Daarom helpt het om aannames sneller te herkennen en niet alles wat je denkt meteen als waarheid te behandelen.
Waarom aannames relaties vaak beschadigen
Veel relatieproblemen beginnen niet bij grote gebeurtenissen, maar bij kleine invullingen. Je denkt te weten wat de ander bedoelt. Je neemt aan dat iets expres gebeurt. Of je verwacht dat de ander vanzelf moet begrijpen wat jij voelt.
Daardoor ga je reageren op een uitleg die nog niet is getoetst. Wat een gesprek had kunnen zijn, wordt dan al snel een botsing tussen twee ingevulde werkelijkheden. Niet omdat er geen liefde is, maar omdat er te veel wordt gedacht en te weinig wordt nagevraagd.
Aannames zijn daarom in relaties zelden onschuldig. Ze kleuren niet alleen hoe je kijkt, maar ook hoe je spreekt, zwijgt en reageert.
Wat zijn aannames in een relatie precies?
Aannames in een relatie zijn conclusies die je trekt over de ander zonder dat je ze goed hebt onderzocht. Ze gaan vaak over gevoelens, bedoelingen, verwachtingen of betekenis. Je denkt bijvoorbeeld dat de ander afstandelijk is, iets expres doet of jou niet begrijpt, terwijl je dat niet echt hebt nagevraagd.
Juist in liefdesrelaties ontstaan zulke aannames snel. Niet alleen omdat partners elkaar goed kennen, maar ook omdat er veel meespeelt. Hoop, angst, oude pijn, verlangen en behoefte aan bevestiging lopen vaak door elkaar heen. Daardoor voelt iets al snel alsof het duidelijk is, terwijl je in feite iets invult.
Het lastige is dat zo’n aanname vaak niet als aanname voelt. Zo’n aanname voelt als de waarheid van het moment. Precies daardoor gaat ze snel sturen wat er in het contact gebeurt.
Wat laat onderzoek zien (Universiteit van Washington, 1992, over relatiepatronen en communicatie)?
Onderzoek van John Gottman en Robert Levenson onder 73 echtparen laat zien dat terugkerende negatieve interactiepatronen samenhangen met relatieproblemen. Stellen bij wie meer defensiviteit, negatieve emoties en terugtrekgedrag voorkwamen, hadden gemiddeld een lagere relatietevredenheid en een grotere kans op relatieontbinding. Het onderzoek laat zien hoe belangrijk de manier is waarop partners op elkaar reageren.
Wetenschappelijke publicatie: Gottman en Levenson (1992)
Wat dit betekent: Hoe je op de ander reageert, kan invloed hebben op het patroon dat tussen jullie ontstaat.
Hoe herken je dit in het dagelijks leven?
Aannames in relaties zie je vaak in gewone momenten. Je partner reageert kort en jij denkt meteen dat er irritatie is. Iemand trekt zich terug en jij vult in dat het aan jou ligt. Of je zegt niets, omdat je verwacht dat de ander toch al zou moeten weten wat jij voelt.
Ook in ruzies spelen aannames vaak mee. Je hoort niet alleen de woorden van de ander, maar ook de betekenis die jij eraan geeft. Daardoor wordt iets al snel harder, persoonlijker of pijnlijker dan bedoeld was.
Dat gebeurt niet alleen in conflict. Ook in stilte en terugtrekking kunnen aannames veel doen. Juist wat niet uitgesproken wordt, wordt vaak het snelst ingevuld.
Wat gebeurt er vanbinnen als je je partner gaat invullen?
Wanneer je in een relatie iets gaat invullen, reageer je vaak niet meer open. Je aandacht wordt smaller. Je hoort vooral wat je aanname bevestigt en merkt minder op wat daar niet bij past.
Daardoor ontstaat sneller verdediging, irritatie of terugtrekking. In je hoofd maak je de situatie rond, terwijl die in werkelijkheid nog open was. In je lichaam kan dat merkbaar worden als spanning, boosheid, onrust of verdriet.
Daaronder zit vaak iets kwetsbaars. Je wilt niet afgewezen worden, niet miskend worden of niet opnieuw geraakt worden. Alleen: juist die bescherming maakt het moeilijker om in contact te blijven.
Wat laat onderzoek zien (Overall e.a., 2015, over negatieve interpretaties en zelfbescherming)?
Internationaal onderzoek laat zien dat sommige mensen de negatieve gevoelens van hun partner sterker inschatten dan die werkelijk worden ervaren. Vooral deelnemers met een meer vermijdende hechtingsstijl bleken de negatieve emoties van hun partner vaker te overschatten. Die interpretaties hingen samen met meer vijandige en defensieve reacties, zowel tijdens relatiegesprekken als in het dagelijks leven.
Wetenschappelijke publicatie: Overall e.a. (2015)
Wat dit betekent: Als je de gevoelens van je partner negatiever inschat dan diegene ze zelf ervaart, kun je sneller in de verdediging schieten.
Waarom aannames misverstanden en wantrouwen versterken
Zodra aannames vaker terugkomen, tasten ze ook het vertrouwen aan. Niet alleen omdat er misverstanden ontstaan, maar ook omdat partners zich minder gezien en minder begrepen voelen. Je reageert dan steeds minder op elkaar zoals je bent, en steeds meer op wat je over elkaar bent gaan geloven.
Daardoor kunnen kleine momenten zich opstapelen. Een blik, een stilte of een onhandige opmerking krijgt dan meer gewicht dan nodig. Wat eerst nog bespreekbaar was, wordt gaandeweg gevoeliger.
Dat is ook waarom aannames zo schadelijk kunnen zijn in relaties. Ze blijven zelden bij één misverstand. Als ze niet worden uitgesproken of onderzocht, gaan ze vaak op de achtergrond mee sturen.
Wat laat onderzoek zien (Fincham en Bradbury, 1993, over interpretaties en relatietevredenheid)?
Amerikaans onderzoek onder 130 echtparen laat zien dat de manier waarop partners elkaars negatieve gedrag verklaren, samenhangt met hun latere relatietevredenheid. Partners die vaker ongunstige verklaringen gaven voor het gedrag van de ander, waren een jaar later gemiddeld minder tevreden over hun relatie. Dat verband bleef bestaan wanneer rekening werd gehouden met de eerdere relatietevredenheid en enkele persoonlijke factoren.
Wetenschappelijke publicatie: Fincham en Bradbury (1993)
Wat dit betekent: Negatieve verklaringen over het gedrag van je partner kunnen blijven doorwerken in hoe je de relatie ervaart.
Wat laat onderzoek zien (Laurenceau e.a., 1998, over openheid en verbondenheid)?
Onderzoek van Laurenceau en collega’s laat zien dat persoonlijke openheid en de reactie van de ander samenhangen met gevoelens van nabijheid. In twee dagboekstudies ervoeren mensen meer intimiteit wanneer zij persoonlijke informatie deelden en hun gesprekspartner als betrokken en begripvol ervoeren. In de tweede studie bleek vooral het uitspreken van gevoelens belangrijk voor de ervaren nabijheid.
Wetenschappelijke publicatie: Laurenceau e.a. (1998)
Wat dit betekent: Verbinding ontstaat niet alleen door iets uit te spreken, maar ook doordat je merkt dat de ander werkelijk luistert.
Waarom open communicatie en empathie zo belangrijk zijn
Aannames verliezen vaak hun kracht zodra iets werkelijk uitgesproken wordt. Niet omdat ieder gesprek meteen makkelijk is, maar omdat open communicatie voorkomt dat je te lang blijft leven in je eigen uitleg van de situatie.
Daarbij is empathie onmisbaar. Niet als techniek, maar als bereidheid om de ander niet meteen vast te zetten in jouw eerste conclusie. Juist in relaties maakt dat veel verschil. De ander hoeft niet direct gelijk te krijgen, maar wel de kans om werkelijk gehoord te worden.
Dat betekent ook dat open communiceren meer is dan zeggen wat jij vindt. Het vraagt dat je tegelijk probeert te begrijpen wat er bij de ander gebeurt. Pas dan kan er iets verschuiven.
Wat laat onderzoek zien (Johnson en Greenberg, 1985, over emotionele openheid in relaties)?
Onderzoek van Sue Johnson en Leslie Greenberg onder 45 stellen die relatietherapie zochten, laat zien dat aandacht voor onderliggende emoties belangrijk kan zijn bij het verbeteren van relatieproblemen. Stellen die een emotiegerichte behandeling kregen, lieten op verschillende relatiematen sterkere verbeteringen zien dan stellen die vooral probleemoplossende vaardigheden leerden. Het onderzoek ondersteunt daarmee het belang van aandacht voor wat er onder verdediging en verwijten ligt.
Wetenschappelijke publicatie: Johnson en Greenberg (1985)
Wat dit betekent: Achter een verwijt of verdediging kan een gevoel schuilgaan dat eerst aandacht nodig heeft.
Wat laat onderzoek zien (Batson e.a., 1997, over empathie en oordeelsvorming)?
Onderzoek van C. Daniel Batson en collega’s laat zien dat empathie invloed kan hebben op hoe mensen anderen beoordelen. In drie experimenten onderzochten zij of het meevoelen met iemand uit een gestigmatiseerde groep de houding tegenover die groep kon veranderen. De resultaten lieten zien dat empathie onder verschillende omstandigheden tot positievere oordelen kon bijdragen.
Wetenschappelijke publicatie: Batson e.a. (1997)
Wat dit betekent: Empathie kan helpen om voorbij je eerste oordeel te kijken en de ander met meer begrip tegemoet te treden.
Wat helpt in de praktijk?
Een eerste stap is om sneller te merken wanneer je iets over je partner invult. Bijvoorbeeld dat je denkt te weten waarom de ander stil is, afstandelijk doet of iets niet zegt. Alleen dat herkennen maakt al verschil.
Daarna helpt het om iets te vertragen. Niet meteen reageren vanuit de eerste uitleg in je hoofd, maar eerst toetsen wat er werkelijk speelt. Dat kan soms zo eenvoudig zijn als vragen: klopt het dat je boos bent, of vul ik nu iets in?
Ook helpt het om uit te spreken wat er in jou gebeurt zonder meteen een conclusie over de ander te trekken. Niet: jij doet altijd alsof het je niets interesseert. Maar bijvoorbeeld: ik merk dat ik afstand voel en daar van alles over invul.
Verder helpt het om vaste momenten te hebben waarop je open spreekt over wat er speelt. Niet alleen wanneer het misgaat, maar juist ook tussendoor. Zo wordt de kans kleiner dat aannames zich opstapelen.
Tot slot helpt het om eerlijk te kijken naar je eigen pijnpunten. Veel invullingen zeggen niet alleen iets over het contact, maar ook over wat jij al langer meedraagt. Juist daar ontstaat ruimte om niet alles wat je voelt meteen op de ander te leggen.
Wat laat onderzoek zien (Gottman e.a., 2015, over herstel tijdens relatieconflicten)?
Onderzoek van John Gottman en collega’s laat zien dat kleine pogingen om het contact tijdens een conflict te herstellen belangrijk kunnen zijn. Bij pasgetrouwde stellen bleken vooral vroege herstelpogingen effectief om negatieve emoties tijdens een gesprek te verminderen. Het ging bijvoorbeeld om humor, begrip tonen, affectie en verantwoordelijkheid nemen voor het eigen aandeel.
Wetenschappelijke publicatie: Gottman e.a. (2015)
Wat dit betekent: Een klein moment van begrip of herstel kan helpen om te voorkomen dat een gesprek verder vastloopt.
Wat laat onderzoek zien (Laurenceau e.a., 2005, over communicatie en verbondenheid binnen het huwelijk)?
Onderzoek onder 96 echtparen laat zien dat persoonlijke openheid en de ervaren betrokkenheid van de partner samenhangen met gevoelens van verbondenheid. Beide partners hielden gedurende 42 dagen bij hoe zij hun dagelijkse gesprekken en onderlinge nabijheid ervoeren. Vooral het gevoel dat de ander luistert, begrijpt en betrokken reageert, bleek belangrijk voor de ervaren intimiteit.
Wetenschappelijke publicatie: Laurenceau e.a. (2005)
Wat dit betekent: Hoe meer ruimte er is om jezelf uit te spreken en je door de ander begrepen te voelen, hoe meer nabijheid je samen kunt ervaren.
Conclusie
Aannames kunnen relaties ongemerkt onder druk zetten. Ze zorgen ervoor dat partners niet meer reageren op wat er werkelijk gebeurt, maar op wat zij denken dat de ander bedoelt, voelt of wil.
Hoe langer zulke invullingen blijven staan, hoe makkelijker misverstanden, irritatie en afstand toenemen. Niet omdat de relatie geen waarde heeft, maar omdat te veel ongetoetst blijft.
Meer verbinding begint daarom vaak niet bij harder je punt maken, maar bij sneller merken wat je invult en dat weer openleggen.
Lees in De Stille Saboteurs in Liefdesrelaties: Aannames meer over hoe aannames relaties beïnvloeden, hoe je deze kunt loslaten en hoe je door open communicatie een sterkere band kunt opbouwen.