Kiezen voor optimisme: ruimte houden voor wat nog mogelijk is

Kiezen voor optimisme betekent niet geloven dat alles goedkomt. Het betekent stoppen met onzekerheid automatisch in te vullen met wat er mis kan gaan. Je kent de uitkomst nog niet — en juist daarin ligt vrijheid.

Wanneer iets onzeker is, probeert je hoofd die open ruimte gemakkelijk te vullen. Je ziet risico’s, denkt vooruit en maakt misschien al een voorstelling van afwijzing, mislukking of teleurstelling. Nog voordat er werkelijk iets gebeurd is, kun je daardoor gaan reageren op een toekomst die alleen nog in je hoofd bestaat.

Optimisme vraagt niet dat je angst wegdenkt of vervangt door een positievere voorspelling. Het begint wanneer je herkent wat je al tot waarheid hebt gemaakt, voelt wat dat in jou oproept en opnieuw kijkt naar wat werkelijk bekend is en wat nog mogelijk blijft.

Drie vragen om even bij stil te staan

• Welke uitkomst heb jij in gedachten misschien al ingevuld terwijl je die eigenlijk nog niet kunt weten? → Angst kan heel overtuigend klinken, maar een voorspelling blijft iets anders dan een feit.
• Welke keuze stel je uit omdat je vooral bezig bent met wat er mis zou kunnen gaan? → Daar kan zichtbaar worden hoeveel invloed een nog onbekende toekomst vandaag al op je heeft.
• Wat zou je kiezen wanneer je niet hoefde te weten dat het goedkomt, maar alleen hoefde te weten wat nu voor jou klopt? → Juist daar kan optimisme van een gedachte veranderen in een manier van kiezen.

Optimisme wordt interessant wanneer je niet weet hoe iets afloopt

Zolang alles goed gaat, heb je weinig optimisme nodig. Het wordt pas werkelijk interessant wanneer je een bericht hebt verstuurd en niet weet hoe iemand zal reageren, wanneer je solliciteert, iets nieuws begint of een gesprek wilt voeren waarvan je de afloop onmogelijk volledig kunt voorspellen.

Juist op zulke momenten ontstaat een open ruimte, en die vinden we vaak ongemakkelijk.

Stel dat je iemand vraagt of hij samen met jou een project wil oppakken. Je hebt erover nagedacht, vindt het een goed idee en stuurt uiteindelijk je voorstel. Een paar uur later is er nog geen antwoord.

Feitelijk weet je alleen dat er nog geen reactie is.

Toch kan je hoofd al snel meer vertellen. Misschien heeft die ander geen interesse, was je voorstel toch niet sterk genoeg of had je beter nog even kunnen wachten. Wanneer het antwoord langer uitblijft, voelt die eerste gedachte steeds aannemelijker. Je leest je eigen bericht opnieuw, ziet formuleringen die je achteraf anders had willen schrijven en merkt misschien zelfs spanning in je buik wanneer je telefoon oplicht.

De toekomst is nog steeds open, maar vanbinnen kun je inmiddels leven alsof de negatieve uitkomst bekend is.

Daar krijgt kiezen voor optimisme betekenis.

Optimisme begint waar je stopt met doen alsof je angst de toekomst kan voorspellen.

Je hoofd probeert onzekerheid sneller op te lossen dan de werkelijkheid kan

Vooruitdenken is niet verkeerd. We hebben het vermogen om mogelijke gevolgen te overzien nodig om verstandige keuzes te kunnen maken.

Alleen gebruikt je hoofd daarbij voortdurend wat je eerder hebt meegemaakt. Wanneer afwijzing je eerder pijn heeft gedaan, kan stilte al snel aanvoelen als een voorteken. Wanneer je ooit hard bent bekritiseerd na een fout, kan een nieuwe uitdaging gemakkelijker gedachten oproepen over wat er allemaal mis zou kunnen gaan.

Je reageert dan niet alleen op wat er nu gebeurt. Iets uit het verleden kijkt mee naar wat er mogelijk gaat komen.

In Het trucje van je brein: wanneer een voorspelling als werkelijkheid voelt lees je hoe eerdere ervaringen verwachtingen kunnen oproepen die lichamelijk zo overtuigend voelen dat je erop begint te reageren alsof ze al werkelijkheid zijn.

Dat maakt angst begrijpelijk, maar nog niet voorspellend.

De spanning die je voelt is werkelijk. De conclusie die je daaraan verbindt over wat er straks zal gebeuren, hoeft dat niet te zijn.

Dat onderscheid geeft ruimte. Je kunt serieus nemen wat je voelt zonder het onmiddellijk als bewijs te gebruiken voor wat je vreest.

Pessimisme kan zich vermommen als realisme

Misschien herken je de gedachte: ik ben gewoon realistisch.

Dat kan natuurlijk kloppen. Sommige risico’s zijn reëel. Niet iedere onderneming slaagt, niet iedere relatie houdt stand en een gesprek kan inderdaad anders verlopen dan je hoopt.

Optimisme vraagt niet dat je daarvoor wegkijkt.

Maar realisme betekent ook dat je eerlijk bent over wat je níét weet.

Wanneer je zegt dit gaat waarschijnlijk toch niet lukken terwijl de uitkomst nog open is, beoordeel je misschien niet alleen een risico. Je begint ook alvast te leven naar één mogelijke afloop.

Dat verschil is belangrijk.

Je kunt zien dat iets moeilijk wordt zonder te besluiten dat het onmogelijk is. Je kunt rekening houden met teleurstelling zonder alvast teleurgesteld te leven en je kunt risico serieus nemen zonder angst alle andere mogelijkheden uit beeld te laten drukken.

Optimisme betekent niet dat je gelooft dat het goedkomt. Het betekent dat je de mogelijkheid dat het goed kan gaan niet uitsluit voordat de werkelijkheid gesproken heeft.

Optimisme staat daarom niet tegenover realisme. Het is een manier van realistisch kijken waarin ook het nog onbekende een plaats houdt.

Je hoeft niet te weten dat het goedkomt om te stoppen met leven alsof het zeker misgaat.

De prijs van een negatieve voorspelling zit vaak in wat je niet meer doet

Een sombere voorspelling blijft niet altijd alleen een gedachte. Ze kan ongemerkt gaan meebepalen wat je kiest.

Je vraagt niet omdat je verwacht dat iemand toch nee zegt. Je begint niet omdat je bang bent dat het niet lukt. Je spreekt iets niet uit omdat je al voor je ziet hoe ongemakkelijk het gesprek zal worden.

Soms is dat gezonde voorzichtigheid. Maar soms probeer je vooral te voorkomen dat je hoeft te ervaren wat er gebeurt wanneer iets anders loopt dan je hoopt.

Je probeert dan niet alleen een afwijzing, mislukking of teleurstelling te voorkomen. Je probeert ook vóór te blijven wat je verwacht dat je zult voelen wanneer het werkelijk gebeurt.

Misschien schaamte, verdriet, onzekerheid of het gevoel dat je de controle kwijt bent.

Daarmee krijgt een voorspelling invloed zonder ooit bewezen te zijn.

Je solliciteert niet en zult daardoor ook nooit ontdekken of je misschien zou zijn aangenomen. Je spreekt je verlangen niet uit en krijgt dus geen werkelijk antwoord. Je zet geen stap en kunt achteraf alleen nog zeggen dat het waarschijnlijk toch niets geworden zou zijn.

Daar zit een belangrijk onderscheid.

De belangrijkste keuze is soms niet tussen optimisme en pessimisme, maar tussen handelen naar wat je weet en handelen naar wat je vreest.

Optimisme zegt daarom niet: gewoon doen, het komt vast goed.

Het stelt een andere vraag:

Laat ik mijn volgende stap bepalen door wat werkelijk bekend is, of door een uitkomst die ik uit angst alvast heb ingevuld?

Daar kan je keuze opnieuw van jou worden.

Kiezen voor optimisme betekent onzekerheid open durven laten

Je hoofd wil graag weten waar het aan toe is. Zekerheid geeft houvast en kan veel rust brengen.

Maar een groot deel van het leven laat zich niet vooraf dichttimmeren.

Je weet niet of een nieuwe baan werkelijk beter bij je past. Je weet niet hoe iemand reageert wanneer jij eindelijk zegt wat je voelt. Je kunt niet voorspellen of een idee precies zo uitpakt als je hoopt.

Wanneer zekerheid de voorwaarde wordt om te bewegen, kan je wereld langzaam smaller worden. Je wacht tot je zeker genoeg bent, het risico voldoende verdwenen is of je denkt te weten welke afloop volgt.

Die zekerheid komt lang niet altijd.

In Leven zonder vangnet: vertrouwen op jezelf zonder zekerheid lees je over een andere vorm van vertrouwen: niet vooraf weten dat alles goedkomt, maar ontdekken dat jij kunt blijven staan wanneer iets anders verloopt dan je had gehoopt.

Daarmee verandert de vraag.

Niet langer:

Hoe weet ik zeker dat dit goed gaat?

Maar:

Wat klopt voor mij om nu te doen, terwijl ik de afloop nog niet ken?

Precies daar wordt optimisme een keuze in plaats van een verwachting.

Optimisme vraagt niet dat angst eerst verdwijnt

Je kunt optimistisch kiezen en tegelijkertijd onzeker zijn.

Misschien wil je iets nieuws beginnen en voel je spanning. Je kunt nieuwsgierig zijn naar iemand terwijl je ook bang bent om afgewezen te worden, of een verandering verlangen zonder zeker te weten of je de juiste stap zet.

Wanneer je pas beweegt zodra die angst verdwenen is, krijgt zij opnieuw veel invloed op het moment waarop jij mag kiezen.

Daarom begint de beweging eerder. Je merkt op wat er in je gebeurt wanneer je aan de keuze denkt. Misschien voel je spanning en verschijnt onmiddellijk de gedachte dat wachten verstandiger is.

In plaats van dat gevoel weg te drukken of het direct te volgen, kun je eerst erkennen wat je probeert te voorkomen: misschien afwijzing, teleurstelling, spijt of de ervaring dat iets waarin je geloofde toch niet werkt.

Juist tussen wat die angst oproept en wat je vervolgens doet, ontstaat ruimte.

Daar ligt jouw keuze.

Angst mag aanwezig zijn zonder automatisch de richting te bepalen. Je hoeft jezelf ook niet moediger voor te doen dan je bent. Het gaat erom dat je merkt wanneer angst informatie geeft en wanneer zij ongemerkt begint te beslissen.

Wat als het werkelijk anders loopt dan je hoopte?

Hier wordt optimisme pas echt volwassen.

Je kunt een stap zetten en worden afgewezen, een plan kan mislukken of je kunt achteraf ontdekken dat je iets verkeerd hebt ingeschat. Dat maakt jouw eerdere keuze niet automatisch naïef of verkeerd.

Je wist de uitkomst immers niet.

Optimisme gaf je geen garantie. Het voorkwam alleen dat je vooraf uitsluitend naar één gevreesde uitkomst ging leven.

Wanneer iets werkelijk tegenvalt, heb je nieuwe informatie. Misschien moet je herstellen, bijstellen, opnieuw proberen of juist stoppen. Soms ontdek je achteraf dat een andere route beter bij je past dan degene waarin je aanvankelijk geloofde.

Ook dan blijft er keuzevrijheid.

Je hoeft een mislukking niet te gebruiken als bewijs dat je voortaan beter niets meer kunt wagen. Een fout kan informatie worden over wat aandacht nodig heeft, wat niet werkte en wat je een volgende keer anders wilt doen.

En soms blijkt zelfs dat een keuze die achteraf niet de gewenste uitkomst gaf tóch betekenis had. Je hebt iets geprobeerd, iets over jezelf ontdekt of ervaren dat een richting niet langer bij je past.

Je kunt alleen kiezen vanuit wat je op dat moment weet, voelt en belangrijk vindt. Wat daarna gebeurt, geeft je nieuwe informatie waarmee je opnieuw kunt kijken en kiezen. Zo werkt kiezen nu eenmaal.

Kiezen voor optimisme verandert je volgende stap

De werkelijke kracht van optimisme zit daarom minder in hoe positief je je voelt dan in wat je vervolgens doet.

Je stuurt de sollicitatie terwijl je niet weet of je wordt uitgenodigd. Je vraagt iemand mee zonder vooraf zekerheid over het antwoord. Je begint aan iets wat belangrijk voor je is terwijl je nog moet ontdekken of je er goed in zult worden.

Dat zijn geen grote heroïsche gebaren. Het zijn gewone momenten waarin angst niet langer als enige adviseur aan tafel zit.

Naast angst kunnen ook nieuwsgierigheid, verlangen, wat jij belangrijk vindt en de mogelijkheid dat de werkelijkheid anders uitpakt dan je hoofd voorspelt meewegen.

Daardoor verandert optimisme van een idee in gedrag. Je neemt deel aan een toekomst die nog openligt in plaats van jezelf er vooraf al uit terug te trekken.

Optimisme is niet vasthouden aan een goede afloop

Er zit nog een subtiel verschil dat belangrijk is.

Je kunt optimisme namelijk ook veranderen in een nieuwe vorm van vasthouden.

Ik heb hiervoor gekozen, dus nu moet het ook lukken.

Ik heb vertrouwen gehad, dus dit moet ergens goed voor zijn.

Dan hangt jouw rust alsnog af van de uitkomst.

Volwassen optimisme laat ook die uitkomst vrijer.

Je kunt ergens werkelijk voor gaan en tegelijkertijd openblijven voor wat de werkelijkheid je teruggeeft. Soms vraagt dat doorzetten. Soms bijstellen. Soms erkennen dat een richting niet meer klopt.

De mogelijkheid zien dat iets kan lukken is iets anders dan eisen dat het lukt.

Daarom vind ik optimisme uiteindelijk minder een overtuiging over de toekomst dan een manier waarop je ermee omgaat.

Je blijft open.

Niet omdat je zeker weet wat er komt, maar omdat je niet alles wat nog mogelijk is vooraf door angst wilt laten verdwijnen.

Misschien raakt dit precies aan wat jij al langer meedraagt.

Niet omdat je het niet begrijpt.
Maar omdat het nog iets met je doet.

Wat je vasthoudt, werkt vaak langer door dan je denkt.

Loslaten begint met stilstaan bij wat er vanbinnen om aandacht vraagt.

Samen kijken wat jou vasthoudt →

Eerst rustig verder lezen? Lees wat loslaten echt betekent .

Conclusie: kies niet alvast voor een toekomst die je vreest

De toekomst ligt voor een belangrijk deel nog open. Juist daarom probeert je hoofd die ruimte graag te vullen met wat het kent en waar het je tegen wil beschermen.

Voor je het weet verandert dit zou kunnen gebeuren in dit zal wel gebeuren en begin je keuzes af te stemmen op een afloop die nog helemaal niet vaststaat.

Kiezen voor optimisme betekent dat je die beweging gaat herkennen.

Je hoeft het negatieve scenario niet door een positief scenario te vervangen. De slechtste mogelijkheid verdient simpelweg niet meer gewicht dan andere mogelijkheden zolang je nog niet weet wat er gaat gebeuren.

Dan kan onzekerheid weer worden wat zij werkelijk is: een open ruimte waarin nog niet alles besloten is.

En juist daar kun jij kiezen.

Angst kan daarbij nog steeds meedoen, maar hoeft niet langer alleen de richting te bepalen. Je kunt kijken naar wat werkelijk voor je ligt, voelen wat de situatie in jou oproept en vervolgens de stap zetten die nu het meest klopt.

Je hoeft de toekomst niet positief in te vullen. Je hoeft haar alleen niet uit angst alvast negatief te beslissen.

Als je vrijer wilt kiezen zonder de uitkomst te kennen

Wanneer je de toekomst niet meer vooraf dichtzet, worden andere vragen belangrijk. Hoe ga je om met iets wat werkelijk misloopt, van waaruit wil je jouw keuzes maken en welke richting helpt wanneer je nog niet precies weet waar je uitkomt?

• Fouten zijn geen eindpunt, maar richtingaanwijzers
  Optimisme geeft geen garantie dat alles lukt. Dit blog laat zien hoe je kunt erkennen wat misging, ervan kunt leren en opnieuw kunt kiezen zonder een fout tot bewijs te maken dat je beter niets had kunnen proberen.
• Leven met intentie: hoe bewuste keuzes je van onrust naar vervulling brengen
  Wanneer angst niet langer automatisch richting geeft, komt een andere vraag naar voren: van waaruit wil jij eigenlijk kiezen? Dit artikel helpt je onderzoeken welke innerlijke beweging al meespeelt voordat je een beslissing neemt.
• Persoonlijke visie: een innerlijk kompas voor je leven
  Je hoeft niet precies te weten waar je uitkomt om richting te kunnen voelen. Een persoonlijke visie helpt je keuzes verbinden aan wat werkelijk belangrijk voor je is, terwijl de route zelf open mag blijven.

Veelgestelde vragen over kiezen voor optimisme

Wat betekent kiezen voor optimisme? Kiezen voor optimisme betekent dat je onzekerheid niet automatisch behandelt als bewijs dat iets waarschijnlijk verkeerd zal aflopen. Je kijkt eerlijk naar de werkelijkheid en laat tegelijkertijd ruimte voor mogelijkheden die je nog niet kunt kennen.

Is optimisme hetzelfde als positief denken? Nee. Je hoeft een moeilijke gedachte niet te vervangen door een positieve overtuiging. Optimisme betekent hier vooral dat je een negatieve voorspelling niet automatisch als waarheid behandelt en daar vervolgens je keuzes op baseert.

Hoe kan ik optimistisch kiezen wanneer ik bang ben? Begin met erkennen wat je vreest en merk wat die angst in jou oproept. Daarna kun je onderzoeken wat je zou kiezen wanneer de angst wel aanwezig mag zijn, maar niet als voorspelling hoeft te gelden.

Wat als mijn keuze uiteindelijk verkeerd uitpakt? Dan heb je nieuwe informatie waarmee je opnieuw kunt kijken en kiezen. Een tegenvaller kan vragen om herstel, om ervan te leren of om iets bij te stellen zonder dat zij bewijst dat je vooraf pessimistischer had moeten leven.

Wat is het verschil tussen optimisme en naïviteit? Naïviteit negeert relevante risico’s of informatie. Optimisme kan risico’s volledig erkennen en tegelijkertijd beseffen dat een onzekere toekomst nog niet vooraf vaststaat.