Vertrouwen in jezelf: ook wanneer je twijfelt

Vertrouwen in jezelf betekent niet dat je altijd zeker bent van wat je doet of nooit aan jezelf twijfelt. Werkelijk zelfvertrouwen gaat dieper dan zelfverzekerd overkomen. Het is een innerlijke bedding waarin je jezelf toestaat te zijn wie je bent, ook wanneer je onzeker bent, fouten maakt of niet weet welke keuze de juiste is.

Misschien ben je gewend om sterk over te komen, je aan te passen aan anderen of vooral te laten zien waar je goed in bent. Je wilt gewaardeerd worden en voorkomen dat iemand je onzekerheid ziet. Maar wanneer je voortdurend bezig bent met hoe je overkomt, kun je ongemerkt steeds verder verwijderd raken van wat je werkelijk voelt, denkt en nodig hebt.

Zelfvertrouwen groeit niet alleen door meer te durven of beter te presteren. Soms ontstaat er juist ruimte wanneer je loslaat wie je denkt te moeten zijn. Je hoeft niet voortdurend een bepaalde indruk van jezelf in stand te houden. Je mag twijfelen, kwetsbaar zijn en je vergissen, zonder jezelf daarom af te wijzen.

Drie vragen om even bij stil te staan

• Wanneer probeer jij zelfverzekerder over te komen dan je je werkelijk voelt? → Misschien ben je zo gewend geraakt aan een bepaalde houding dat je nauwelijks merkt hoeveel moeite die kost.
• Wat ben jij bang dat anderen van je zullen vinden wanneer je jouw onzekerheid laat zien? → Daar kan zichtbaar worden waarom je sommige kanten van jezelf liever verborgen houdt.
• Hoe zou het zijn als je jezelf ook kunt vertrouwen wanneer je iets niet zeker weet? → Misschien hoef je niet vooraf te weten hoe iets afloopt om toch een keuze te durven maken.

Zelfverzekerd overkomen is niet hetzelfde als jezelf vertrouwen

Stel je voor dat je op een verjaardag bent.

Er is iemand die gemakkelijk het woord neemt. Hij maakt grapjes, vertelt levendige verhalen en lijkt zich bij iedereen op zijn gemak te voelen. Mensen lachen om zijn opmerkingen en luisteren met plezier naar wat hij vertelt.

Je zou kunnen denken dat deze man behoorlijk veel zelfvertrouwen heeft.

Maar stel dat hij later die avond thuiskomt en begint na te denken over hoe hij is overgekomen.

Heb ik niet te veel gepraat? Vonden ze me wel leuk? Was die ene opmerking eigenlijk niet stom?

Hij denkt terug aan de gesprekken, probeert zich gezichtsuitdrukkingen te herinneren en vraagt zich af of hij wel de juiste indruk heeft achtergelaten.

Terwijl hij op de verjaardag zelfverzekerd leek, was hij misschien voortdurend bezig om die indruk vast te houden.

En denk nu eens aan iemand die dezelfde avond veel rustiger was. Die niet overal iets over wist te zeggen, soms naar woorden zocht en zonder moeite toegaf dat hij ergens weinig verstand van had.

Misschien kwam die persoon minder zelfverzekerd over.

Maar wanneer hij thuiskomt, hoeft hij zichzelf niet opnieuw te beoordelen. Hij heeft een prettige avond gehad, vond sommige gesprekken interessant en andere wat minder. Dat is alles.

Wie van die twee heeft eigenlijk het meeste vertrouwen in zichzelf?

Natuurlijk kun je dat niet aan de buitenkant vaststellen. Iemand kan uitbundig én innerlijk stevig zijn. En iemand die weinig zegt, kan juist voortdurend aan zichzelf twijfelen.

Maar het voorbeeld maakt wel iets zichtbaar.

Zelfverzekerd gedrag vertelt niet altijd hoe iemand vanbinnen naar zichzelf kijkt.

Wanneer zelfvertrouwen een rol wordt die je probeert vol te houden

Er is niets mis mee om goed voor de dag te willen komen. Je kunt plezier beleven aan een mooi verhaal, een goede presentatie of een gesprek waarin anderen belangstelling hebben.

Maar soms wordt het belangrijker om zelfverzekerd over te komen dan om werkelijk jezelf te zijn.

Misschien merk je dat je in gezelschap gemakkelijk grapjes maakt zodra een gesprek persoonlijk wordt. Of dat je vooral vertelt waar je goed in bent, terwijl je liever niet laat merken waarover je twijfelt.

Je houdt als het ware een bepaalde versie van jezelf in stand.

Dat hoeft niet bewust te gebeuren. Misschien ben je er zelfs bijzonder goed in geworden. Je voelt aan wat anderen prettig vinden, weet wanneer je iets luchtig moet maken en kunt gemakkelijk meebewegen met de sfeer.

Maar wanneer je voortdurend bezig bent om een bepaalde indruk achter te laten, kan er iets verloren gaan.

Je neemt dan niet alleen deel aan een gesprek. Je houdt tegelijkertijd in de gaten of anderen jou wel zien zoals je graag gezien wilt worden.

En misschien wordt dat na verloop van tijd vermoeiend.

Niet omdat je oneerlijk bent, maar omdat je jezelf weinig ruimte geeft om anders te zijn dan het beeld dat je probeert vast te houden.

“Vaak kost het meer energie om zelfverzekerd te lijken dan om eerlijk te erkennen dat je onzeker bent.”

Wil je meer lezen over waarom je soms een andere versie van jezelf laat zien? In Jezelf anders voordoen: wat je ermee probeert te beschermen — en wat je verliest ontdek je hoe aangepast gedrag bescherming kan bieden, maar je ook verder van jezelf kan brengen.

Waarom we zo graag willen laten zien dat we goed genoeg zijn

Misschien vraag je je af waarom het soms zo belangrijk voelt om sterk, zeker of succesvol over te komen.

Daar kunnen allerlei ervaringen achter liggen.

Misschien kreeg je vroeger vooral waardering wanneer je iets goed deed. Wanneer je uitstekende resultaten behaalde, geen problemen veroorzaakte of rekening hield met wat anderen nodig hadden.

Of misschien herinner je je momenten waarop je onzekerheid liet zien en daar weinig begrip voor kreeg.

Je kunt dan geleidelijk leren dat sommige kanten van jezelf gemakkelijker gewaardeerd worden dan andere.

Je enthousiaste, behulpzame of zelfverzekerde kant is welkom. Maar je twijfel, verdriet of onzekerheid houd je liever voor jezelf.

Dat betekent niet dat er in jouw verleden noodzakelijk iets verkeerd moet zijn gegaan. We leren allemaal van onze ervaringen en passen ons in zekere mate aan onze omgeving aan.

Dat is vaak ook waardevol. Rekening houden met anderen helpt ons om samen te leven en relaties op te bouwen.

Maar wanneer aanpassen een vanzelfsprekendheid wordt, kun je steeds minder goed merken wanneer je iets doet omdat je het zelf wilt of vooral omdat je bang bent voor de reactie van een ander.

Misschien zeg je ja terwijl je liever nee zou zeggen. Je houdt een mening voor je of doet alsof iets je niet raakt, omdat je niet moeilijk wilt zijn.

Van buiten lijkt er misschien niets aan de hand.

Maar vanbinnen blijf je afhankelijk van de vraag of anderen jouw gedrag waarderen.

En zo kan het gebeuren dat je veel waardering ontvangt, terwijl je jezelf steeds minder ruimte geeft om te zijn wie je werkelijk bent.

Zelfvertrouwen als innerlijke bedding

Wat bedoel ik eigenlijk wanneer ik zeg dat zelfvertrouwen een innerlijke bedding is?

Voor mij is het de ruimte waarin je jezelf niet voortdurend hoeft te beoordelen.

Je kunt ergens tegenop zien zonder jezelf laf te vinden. Je kunt een fout maken zonder onmiddellijk te denken dat je tekortschiet. En je kunt een andere mening hebben dan iemand die belangrijk voor je is, zonder daardoor meteen aan jezelf te twijfelen.

Maar er zit nog iets in dat ik wezenlijk vind.

Je hoeft niet zeker te weten dat je de juiste keuze maakt om erop te vertrouwen dat je met de gevolgen kunt omgaan.

Misschien besluit je een andere richting in te slaan met je werk. Je hebt er zorgvuldig over nagedacht, maar weet niet of het zal brengen wat je hoopt.

Je kunt blijven zoeken naar zekerheid, nog meer informatie verzamelen en wachten totdat iedere twijfel verdwenen is.

Maar misschien komt dat moment nooit.

En stel dat je uiteindelijk kiest en later ontdekt dat het toch niet was wat je ervan verwachtte.

Betekent dat dan dat je niet op jezelf kunt vertrouwen?

Of blijkt juist dan hoe je met jezelf omgaat wanneer iets anders loopt dan je had gehoopt?

Misschien ben je teleurgesteld. Misschien vind je het moeilijk om toe te geven dat je je hebt vergist. Maar je kunt ook opnieuw kijken, leren van wat er is gebeurd en een andere keuze maken.

Je hoeft jezelf niet af te schrijven omdat je iets niet vooraf kon weten.

Dat is voor mij de diepere betekenis van innerlijk vertrouwen.

Niet dat er een zekerheid in jezelf ontstaat waarmee je altijd weet wat verstandig is, maar dat je jezelf niet onmiddellijk verlaat wanneer je onzeker wordt of teleurgesteld raakt.

“Zelfvertrouwen betekent niet dat je zeker weet dat alles goedkomt, maar dat je jezelf niet verlaat wanneer het anders loopt.”

Misschien geeft juist dát meer rust dan de voortdurende poging om twijfel uit je leven te verwijderen.

Wat verandert er wanneer je niet langer hoeft te doen alsof?

Laten we nog eens teruggaan naar die verjaardag.

Stel dat de man die zo gemakkelijk grappen maakt, op een gegeven moment in gesprek raakt met iemand die hij nog niet goed kent.

Ze praten over hun werk en over keuzes die ze de laatste tijd hebben gemaakt.

Wanneer het gesprek over zijn toekomst gaat, merkt hij dat hij daar eigenlijk behoorlijk over twijfelt.

Normaal gesproken zou hij misschien een grap maken of snel vertellen hoe hij de situatie gaat aanpakken. Hij is gewend om daadkrachtig over te komen.

Maar dit keer zegt hij iets anders.

Ik weet eerlijk gezegd nog niet goed wat ik wil. Ik vind het best lastig.

De ander kijkt hem even aan en antwoordt: Tja, dan moet je gewoon een keer een knoop doorhakken.

Daar had hij niet op gehoopt.

Heel even voelt hij de vertrouwde neiging om zijn woorden terug te nemen. Hij zou kunnen lachen, zeggen dat het allemaal wel meevalt en alsnog vertellen dat hij precies weet wat hij gaat doen.

Dan hoeft de ander zijn onzekerheid niet meer te zien.

Maar hij doet het niet.

Hij merkt dat de reactie hem raakt. Misschien had hij gehoopt op wat meer belangstelling. Tegelijkertijd beseft hij dat die reactie niets verandert aan het feit dat hij oprecht twijfelt.

En dat mag.

Misschien zegt hij alleen: Dat begrijp ik, maar voor mij ligt het wat ingewikkelder.

Daarna gaat het gesprek verder.

Er gebeurt niets spectaculairs. De ander heeft hem niet plotseling beter leren begrijpen en zijn onzekerheid is niet verdwenen.

Maar hij hoeft zijn eerlijkheid ook niet ongedaan te maken.

Wanneer hij later thuiskomt, denkt hij misschien nog even aan dat gesprek. Hij vindt de reactie jammer, maar hoeft er niet uit af te leiden dat hij zichzelf verkeerd heeft laten zien.

Juist daarin zit voor mij iets bijzonders.

Je hoeft niet door de ander bevestigd te worden om achter je eigen eerlijkheid te kunnen blijven staan.

Dat betekent niet dat kritiek of onbegrip je nooit meer raakt. Het betekent dat je kunt erkennen wat de reactie van een ander met je doet, zonder je daardoor onmiddellijk weer anders voor te doen.

💡 Welke kant van jezelf probeer jij soms verborgen te houden omdat je niet zeker weet hoe een ander daarop zal reageren?

Vertrouwen in jezelf betekent ook dat je je kunt vergissen

Op jezelf vertrouwen betekent niet dat jouw gevoel altijd gelijk heeft.

Je kunt ergens sterk van overtuigd zijn en je toch vergissen. Misschien heeft iemand anders iets gezien wat jij over het hoofd hebt gezien, of ontdek je pas later dat een keuze niet goed bij je past.

Dat betekent niet dat je minder op jezelf kunt vertrouwen.

Sterker nog, vertrouwen in jezelf kan juist betekenen dat je bereid bent je eigen oordeel opnieuw te onderzoeken.

Je hoeft niet vast te houden aan een beslissing alleen omdat je die eerder hebt genomen. En je hoeft kritiek niet onmiddellijk af te wijzen om jezelf staande te houden.

Misschien blijkt dat de ander een punt heeft. Misschien blijf je, na goed luisteren, bij je eigen mening.

Beide zijn mogelijk.

Als je verder wilt lezen over vertrouwen zonder zekerheid, ontdek je in Leven zonder vangnet: vertrouwen op jezelf zonder zekerheid waarom je niet vooraf hoeft te weten dat alles goedkomt om toch een keuze te durven maken.

En soms vraagt vertrouwen in jezelf dat je hulp zoekt of toegeeft dat je iets niet alleen kunt.

Niet omdat je tekortschiet, maar omdat je niet alles hoeft te weten of te kunnen.

Jezelf zijn zonder van jezelf een nieuwe opdracht te maken

Er schuilt nog een valkuil in het verlangen om meer jezelf te zijn.

Misschien besluit je dat je voortaan altijd eerlijk moet zeggen wat je denkt, duidelijker je grenzen moet aangeven en je niets meer moet aantrekken van de mening van anderen.

Dat klinkt bevrijdend.

Maar ongemerkt kun je daarmee een nieuwe verwachting creëren waaraan je moet voldoen.

Je moet nu authentiek zijn. Je mag jezelf niet meer aanpassen en wanneer je toch onzeker bent, heb je blijkbaar nog onvoldoende zelfvertrouwen.

Dan ben je opnieuw bezig jezelf te beoordelen.

Terwijl jezelf zijn helemaal niet betekent dat je altijd alles hoeft uit te spreken.

Soms kies je er bewust voor om rekening te houden met iemand anders. Je laat een onderwerp rusten omdat het moment niet geschikt is, of je past je aan omdat een relatie belangrijk voor je is.

Dat hoeft geen verloochening van jezelf te zijn.

Het verschil zit misschien in de vrijheid waarmee je kiest.

Doe je iets omdat het werkelijk bij je past en je rekening wilt houden met de ander? Of omdat je bang bent dat iemand je anders niet meer aardig vindt?

Die twee kunnen aan de buitenkant precies hetzelfde lijken.

En soms weet je zelf niet onmiddellijk wat er bij jou meespeelt.

Ook dat mag.

“Je hoeft niet voortdurend te bewijzen dat je jezelf bent. Je mag eenvoudig ontdekken wat voor jou klopt.”

Misschien ontstaat vertrouwen in jezelf niet doordat je steeds beter weet hoe je moet zijn, maar doordat je minder bang wordt voor wat je onderweg in jezelf tegenkomt.

En jij? Waar loop jij steeds opnieuw tegenaan?

Misschien begrijp je heel goed wat er speelt. Maar toch blijven dezelfde gedachten, gevoelens of patronen terugkomen.

Wat blijf jij vasthouden?

Conclusie: vertrouwen in jezelf zonder je sterker voor te doen

Misschien heb je lange tijd gedacht dat je meer zelfvertrouwen zou krijgen wanneer je eindelijk minder onzeker was.

Wanneer je gemakkelijker je mening kon geven, beter wist wat je wilde en je minder aantrok van wat anderen vonden.

Maar misschien heb je jezelf daarmee jarenlang een opdracht gegeven die nooit werkelijk af kon zijn.

Want er zullen altijd momenten blijven waarop je twijfelt. Waarop iemand je raakt met een opmerking, je een beslissing moet nemen zonder zekerheid of je achteraf ontdekt dat je iets verkeerd hebt ingeschat.

Dat hoort bij het leven.

En misschien hoeft dat helemaal geen probleem te zijn voor het vertrouwen dat je in jezelf hebt.

Je kunt jezelf iets toestaan wat je misschien jarenlang hebt geprobeerd te vermijden: niet weten hoe iets zal aflopen.

Je mag zoeken, veranderen en ontdekken dat je iets anders nodig hebt dan je eerder dacht.

En wanneer het tegenvalt, hoef je niet opnieuw te beginnen met het bewijzen dat je goed genoeg bent.

Misschien is dat wel de innerlijke bedding waar je naar verlangt.

Niet een plek waarin niets je meer raakt, maar een vertrouwde ruimte in jezelf waarin je ook terechtkunt wanneer het leven moeilijk is.

Werkelijk zelfvertrouwen begint misschien niet wanneer je eindelijk zeker bent van jezelf, maar wanneer je jezelf ook kunt vertrouwen op de momenten dat je onzeker bent.

Als je verder wilt ontdekken hoe je jezelf kunt zijn zonder je anders voor te doen

Misschien heb je jarenlang geprobeerd om sterker over te komen, minder te twijfelen of beter te voldoen aan wat anderen van je verwachten. Maar wat gebeurt er wanneer je niet langer hoeft te bewijzen dat je goed genoeg bent? Deze drie artikelen laten vanuit verschillende invalshoeken zien hoe je kunt loslaten wat je denkt te moeten zijn, zodat er meer ruimte ontstaat om werkelijk jezelf te blijven.

• Goedkeuring zoeken: bij jezelf blijven als een ander iets van je vindt
  Wanneer de mening van anderen bepaalt hoe jij jezelf ziet, wordt zelfvertrouwen kwetsbaar. Dit blog laat zien hoe je bij jezelf kunt blijven zonder waardering of verbondenheid af te wijzen.
• Kwetsbaarheid en zelfacceptatie: jezelf laten zien zonder jezelf kwijt te raken
  Soms verberg je jouw onzekerheid omdat je bang bent hoe anderen zullen reageren. Dit blog laat zien waarom jezelf werkelijk laten zien iets anders is dan altijd sterk overkomen.
• Zelfcompassie volgens Kristin Neff: wat onderzoek en inzicht laten zien
  Waarom zijn we soms zo streng voor onszelf wanneer we twijfelen of fouten maken? Dit kennisbankartikel onderzoekt hoe zelfcompassie samenhangt met minder zelfkritiek en meer veerkracht.

Veelgestelde vragen over vertrouwen in jezelf

Wat betekent vertrouwen in jezelf eigenlijk? Vertrouwen in jezelf betekent dat je niet voortdurend zeker hoeft te zijn van wat je doet om jezelf serieus te nemen. Je kunt twijfelen, fouten maken en nieuwe dingen leren, terwijl je erop vertrouwt dat je met nieuwe omstandigheden kunt omgaan.

Wat is het verschil tussen zelfvertrouwen en zelfverzekerd overkomen? Zelfverzekerd overkomen gaat over de indruk die je op anderen maakt. Zelfvertrouwen gaat over de manier waarop je met jezelf omgaat, ook wanneer je onzeker bent of iets niet weet. Iemand kan zelfverzekerd lijken en toch veel aan zichzelf twijfelen.

Hoe kan ik mezelf vertrouwen als ik vaak onzeker ben? Onzekerheid hoeft vertrouwen in jezelf niet uit te sluiten. Je kunt erkennen dat je iets spannend vindt en toch een keuze maken, om hulp vragen of eerlijk uitspreken wat je denkt.

Waarom ben ik zo afhankelijk van wat anderen van mij vinden? Misschien heb je geleerd veel waarde te hechten aan goedkeuring, waardering of het voorkomen van kritiek. Wanneer je dat herkent, kun je onderzoeken waar je je aanpast vanuit een bewuste keuze en waar vooral de angst voor afwijzing meespeelt.

Moet ik altijd mezelf zijn, ook wanneer anderen dat niet prettig vinden? Jezelf zijn betekent niet dat je altijd alles moet zeggen of uitsluitend rekening houdt met wat jij wilt. Je kunt betrokken zijn bij anderen en je aanpassen aan een situatie, zolang je daarbij niet voortdurend voorbijgaat aan wat voor jou belangrijk is.