Dankbaar zijn betekent niet dat je jezelf dwingt positief te denken of vergeet wat moeilijk is. Het betekent dat je naast verdriet, teleurstelling of gemis ook ruimte houdt voor wat waardevol, goed of betekenisvol is. Niet om het moeilijke weg te drukken, maar om te voorkomen dat het alles wordt wat je nog ziet.
Onderzoek brengt dankbaarheid in verband met psychologisch welzijn en mogelijk ook met bepaalde gezondheidsuitkomsten. In een grote studie onder 49.275 oudere Amerikaanse vrouwelijke verpleegkundigen hing een hogere dankbaarheidsscore samen met een lager relatief sterfterisico gedurende de onderzoeksperiode. Dat is interessant, maar het bewijst niet dat dankbaarheid zelf de oorzaak was.
Dankbaarheid is daarom geen gezondheidsrecept. Het gaat veel meer over hoe je aanwezig bent in je eigen leven. Je hoeft niet te ontkennen wat ontbreekt om te kunnen zien wat er óók is. Juist daar kan ruimte ontstaan voor rust, verbinding en betekenis.
Drie vragen om even bij stil te staan
- Wat krijgt in jouw leven zoveel aandacht dat je nauwelijks meer ziet wat er daarnaast ook is? → Een gemis, teleurstelling of verwachting kan werkelijk pijn doen en tegelijk je blik steeds meer bepalen.
- Waar vergelijk jij jouw leven met hoe het volgens jou zou moeten zijn? → Misschien met het leven van een ander, met vroeger of met een toekomst waarin alles eindelijk lijkt te kloppen.
- Wat was er vandaag dat gemakkelijk voorbij had kunnen gaan terwijl het eigenlijk betekenis voor je had? → Dankbaarheid begint vaak niet met zoeken naar iets groots, maar met opnieuw zien wat er al gebeurde.
Soms bepaalt één gemis de kleur van een hele ochtend
Je zit ’s morgens aan tafel met een kop koffie. Buiten begint de dag, het licht valt door het raam en ergens in huis hoor je de gewone geluiden van een ochtend die op gang komt.
Op je telefoon staat alleen nog steeds niet het bericht waarop je gisteren had gehoopt.
Misschien wacht je op iemand. Misschien verliep een gesprek anders dan je had gewild. Of er speelt iets op je werk waar je gedachten telkens naar teruggaan.
Je neemt een slok koffie, maar bent nauwelijks bij wat er op dat moment gebeurt. In je hoofd voer je het gesprek opnieuw, probeer je te begrijpen waarom iemand niet reageert en bedenk je wat je zelf anders had kunnen zeggen.
Dat is niet vreemd. Wat ontbreekt kan belangrijk voor je zijn en teleurstelling verdwijnt niet doordat er daarnaast ook goede dingen in je leven zijn.
Maar terwijl je aandacht volledig naar dat ene gemis gaat, verdwijnt de rest gemakkelijk naar de achtergrond. Iemand tegenover je zegt iets aardigs en je hoort maar de helft. Je koffie wordt koud zonder dat je hem werkelijk hebt geproefd. Gisteren stuurde een vriend nog een bericht om te vragen hoe het met je ging, maar daar denk je nu niet aan.
Het ene is niet minder waar doordat het andere óók bestaat.
Precies daar begint voor mij dankbaarheid. Niet met de opdracht ik moet blij zijn met wat ik heb, maar met een eerlijker vraag:
Is wat mij nu bezighoudt werkelijk alles wat er op dit moment is?
“Dankbaarheid vraagt niet dat je vergeet wat ontbreekt. Ze vraagt dat wat ontbreekt niet alles wordt wat je nog ziet.”
Want zodra dankbaarheid een opdracht wordt, kan ze bijna het tegenovergestelde gaan doen. Je bent verdrietig en vindt dat je dankbaarder zou moeten zijn. Je bent teleurgesteld en vertelt jezelf dat anderen het veel slechter hebben.
Dan gebruik je dankbaarheid niet om méér van je werkelijkheid toe te laten, maar om een deel ervan weg te drukken.
Dankbaarheid betekent niet dat je tevreden móét zijn
Soms wordt dankbaarheid verward met berusting.
Je hebt toch een huis, mensen om je heen of werk? Waarom zou je dan nog ontevreden zijn?
Maar dankbaarheid zegt niet: dit moet genoeg voor je zijn.
Ze zegt iets anders:
Vergeet niet te zien wat er óók is.
Je mag verlangen naar ander werk en ondertussen waarderen wat je huidige werk je heeft gebracht. Je kunt verdrietig zijn over een relatie die is geëindigd en tegelijk dankbaar zijn voor bepaalde jaren die je samen hebt gehad. En wanneer je ziek bent, hoef je niet dankbaar te zijn voor je ziekte om geraakt te kunnen worden door iemand die naast je blijft zitten.
Dankbaarheid haalt de pijn niet weg.
Ze maakt je werkelijkheid ruimer dan alleen de pijn.
Dat onderscheid is belangrijk, omdat je ervaring dan niet eerst anders hoeft te worden voordat er daarnaast iets waardevols mag bestaan. Soms maakt verdriet zelfs zichtbaar hoeveel iets voor je betekende. Wanneer je iemand mist, zegt dat ook iets over de plaats die die persoon in je leven had.
Niet omdat verlies daardoor mooi wordt.
Wel omdat liefde, gemis en dankbaarheid naast elkaar kunnen bestaan.
Vergelijken verandert wat voor jou nog genoeg voelt
Je kunt tevreden zijn met iets totdat je ziet wat iemand anders heeft.
Je woont prettig, maar na een bezoek aan een veel groter huis voelt je eigen woning ineens minder ruim. Je bent trots op een stap die je op je werk hebt gezet, totdat iemand van jouw leeftijd vertelt over een nieuwe functie.
Aan jouw eigen leven is niets veranderd.
Je referentiepunt wel.
Vergelijken verschuift je aandacht van wat er in jouw leven aanwezig is naar de afstand tussen jou en iemand anders. Iets waar je een uur geleden nog blij mee was, kan daardoor ineens onvoldoende voelen.
Dat betekent niet dat je nooit naar anderen mag kijken. Iemand anders kan je inspireren, een verlangen zichtbaar maken of laten zien dat iets mogelijk is.
Het schuurt wanneer inspiratie verandert in een voortdurende beoordeling van je eigen leven. Dan kijk je niet meer alleen naar wat je wilt, maar vooral naar wat jij blijkbaar nog niet hebt.
“Wat je hebt verandert niet door vergelijking. Wel de manier waarop je ernaar kijkt.”
Dankbaarheid brengt je dan niet terug naar de boodschap dat je genoegen moet nemen met wat er is. Ze brengt je terug naar je eigen werkelijkheid:
Dit is mijn leven. Wat is hier werkelijk aanwezig?
Ook het leven waarop je wacht kan je blik vernauwen
Niet alleen vergelijken trekt je weg bij wat er is. Verlangen kan hetzelfde doen.
Na deze drukke periode wordt het rustiger.
Als ik die baan krijg, voel ik meer voldoening.
Wanneer ik iemand ontmoet met wie het echt klopt, zal mijn leven completer zijn.
Als ik financieel meer ruimte heb, kan ik eindelijk ontspannen.
Er hoeft niets mis te zijn met zulke verlangens. Omstandigheden doen ertoe en je hoeft jezelf niet wijs te maken dat alles goed is zoals het is.
De moeilijkheid ontstaat wanneer er ongemerkt een voorwaarde bij komt:
Pas wanneer dit verandert, kan mijn leven werkelijk goed voelen.
Vanaf dat moment wordt vandaag een tussenstation. Je bereikt iets waar je lange tijd naartoe hebt gewerkt, bent daar oprecht blij mee en niet veel later verschijnt alweer iets nieuws dat beter, verder of anders moet.
Niet omdat je ondankbaar bent.
Maar omdat de grens van genoeg steeds met je meebeweegt.
Dankbaarheid vraagt niet dat je stopt met verlangen. Ze maakt het mogelijk om iets te willen veranderen zonder eerst alles wat er nu al is onvoldoende te maken.
Je kunt op weg zijn en ondertussen toch aanwezig blijven.
Wat laat onderzoek werkelijk zien over dankbaarheid en gezondheid?
Juist omdat dankbaarheid vaak wordt gepresenteerd als iets wat je gezonder zou maken, is het belangrijk om zorgvuldig te kijken naar wat onderzoek werkelijk laat zien.
Een grote studie die in 2024 verscheen in JAMA Psychiatry volgde 49.275 oudere Amerikaanse vrouwelijke verpleegkundigen uit de Nurses’ Health Study. De gemiddelde leeftijd was 79 jaar. Dankbaarheid werd eerst gemeten; daarna werden de deelnemers ruim drie jaar gevolgd.
Na correctie voor onder meer lichamelijke gezondheid, leefstijl, mentale gezondheid en sociale factoren had de groep met de hoogste dankbaarheidsscores tijdens de onderzoeksperiode een ongeveer 9% lager relatief sterfterisico dan de groep met de laagste scores.
Dat is een interessant verband.
Maar het betekent niet dat dankbaarheid ervoor zorgde dat deze vrouwen langer leefden.
Het ging om observationeel onderzoek. De onderzoekers zagen een samenhang, maar kunnen daarmee niet aantonen wat oorzaak en gevolg is. Bovendien bestond de onderzoeksgroep uitsluitend uit oudere vrouwelijke verpleegkundigen en was ongeveer 97% van hen non-Hispanic White. De onderzoekers benadrukken zelf dat de bevindingen in bredere en meer representatieve groepen moeten worden herhaald.
Bron: JAMA Psychiatry (2024), Nurses’ Health Study — Gratitude and Mortality Among Older US Female Nurses.
Voor lichamelijke gezondheid is het beeld nog niet eenduidig. Een systematische review van negentien gerandomiseerde onderzoeken naar dankbaarheid en lichamelijke gezondheid vond bijvoorbeeld dat in vijf van de acht onderzoeken naar slaap de ervaren slaapkwaliteit verbeterde. Voor andere lichamelijke uitkomsten waren de bevindingen beperkt, wisselend of gebaseerd op weinig onderzoek.
Bij psychologisch welzijn is het beeld duidelijker.
Een meta-analyse van 25 gerandomiseerde onderzoeken met in totaal 6.745 deelnemers vond gemiddeld een klein positief effect van dankbaarheidsoefeningen op psychologisch welzijn. Een grotere meta-analyse uit 2025, gebaseerd op 145 onderzoeken met 24.804 deelnemers uit 28 landen, kwam eveneens uit op gemiddeld kleine positieve effecten op welzijn.
Dat woord kleine vind ik belangrijk.
Want ook hier gaat het niet om een wondermiddel.
Dankbaarheid verandert je leven niet ineens, lost verdriet niet op en beschermt je niet tegen alles wat moeilijk is. Het onderzoek laat eerder iets bescheideners zien: bewust aandacht geven aan wat waardevol is, kan bijdragen aan de manier waarop mensen hun leven en welzijn ervaren.
En misschien past juist dát veel beter bij wat dankbaarheid werkelijk is.
Niet jezelf dwingen om positiever te worden.
Niet zoeken naar drie mooie dingen omdat dat gezond zou zijn.
Maar soms even uit de greep komen van alles wat ontbreekt, misging of nog anders moet — zodat je ook weer kunt zien wat er daarnaast al aanwezig is.
Dat vind ik uiteindelijk interessanter dan de boodschap:
dankbaarheid maakt je gezonder.
Daarvoor weten we eenvoudigweg nog niet genoeg.
Wat we wél weten, is dat dankbaarheid serieus wordt onderzocht, dat er kleine maar terugkerende effecten op welzijn worden gevonden en dat er interessante aanwijzingen zijn voor sommige gezondheidsuitkomsten.
Dat is minder spectaculair.
Maar wel eerlijker.
En precies daardoor vind ik het sterker.
Dankbaarheid begint vaak met nog eens kijken
Misschien zit daarin wel de eenvoudigste beweging van dankbaarheid.
Niet méér zoeken, maar nog eens kijken.
Iemand zet ’s morgens koffie voor je neer. Omdat het vaker gebeurt, glijdt het gemakkelijk voorbij. Je ziet de mok en denkt: de koffie staat klaar.
Dat klopt.
Maar als je iets langer bij het moment blijft, zie je misschien ook dat iemand eerder opstond, aan je dacht en weet hoe jij je koffie graag drinkt.
Het hoeft geen groot gebaar te worden. Je merkt alleen iets op wat onder het woord gewoon was verdwenen.
Zo gebeurt het voortdurend. Een vriend die zich herinnert dat je vandaag een belangrijk gesprek hebt. Iemand die wacht tot je bent uitgesproken. Een hand op je arm op een moment waarop woorden weinig toevoegen.
Veel van wat ons leven betekenis geeft, komt niet met tromgeroffel binnen. Het wordt juist gemakkelijk vanzelfsprekend omdat het er vaker is.
Dankbaarheid begint daarom bij opmerken, maar daar houdt het niet helemaal op. Je moet ook even toelaten dat iets betekenis voor je heeft.
Je kunt honderd goede dingen registreren en er toch aan voorbijleven.
Soms voel je warmte of ontspanning wanneer je werkelijk stilstaat bij wat iemand voor je deed. Misschien raak je ontroerd. Het kan zelfs verdriet oproepen, juist omdat je beseft dat iets kostbaar is en niet vanzelfsprekend.
En soms gebeurt er helemaal niets bijzonders.
Dankbaarheid hoeft nergens op te lijken.
💡 Wat in jouw leven is zó gewoon geworden dat je bijna niet meer ziet hoeveel betekenis erin zit?
Je hoeft een moeilijk verleden niet mooi te maken
Stel dat een vriendschap langzaam is verdwenen.
Er was geen groot conflict, maar het contact werd minder en op een bepaald moment merkten jullie allebei dat de vanzelfsprekendheid weg was.
Misschien vind je dat nog altijd jammer. Je had liever gewild dat het anders was gelopen en hoeft jezelf niet te vertellen dat het blijkbaar ergens goed voor is geweest.
Jaren later kan er toch iets naast dat gemis ontstaan.
Je denkt aan een reis die jullie samen maakten of aan een periode waarin die persoon er voor je was toen je het moeilijk had. Misschien heb je door de vriendschap iets over jezelf geleerd wat je nog steeds met je meedraagt.
Dan kun je dankbaar zijn voor wat er was zonder dankbaar te hoeven zijn dat het eindigde.
Dat onderscheid vind ik wezenlijk.
Loslaten betekent niet dat je besluit dat het verleden anders moet voelen dan het voelt. Het kan wel betekenen dat je niet langer al je aandacht hoeft vast te houden bij de gedachte dat het anders had moeten gaan.
“Je hoeft een moeilijk verleden niet mooi te maken om te kunnen zien dat er daarnaast ook iets waardevols is geweest.”
Daar krijgt dankbaarheid diepte.
Niet doordat pijn verdwijnt, maar doordat pijn niet langer het hele verhaal hoeft te vertellen.
Dankbaarheid wordt vaak zichtbaar in gewone relaties
Soms wordt pas duidelijk wat iemand voor je betekent wanneer je bewust kijkt naar iets wat al jaren gebeurt.
Je komt ’s avonds thuis en krijgt even later een bericht:
Ben je goed thuisgekomen?
Misschien vraagt diezelfde persoon dat bijna altijd. Juist daardoor denk je er nauwelijks meer over na.
Tot je op een avond even stilstaat.
Iemand wist dat je onderweg was, dacht aan je en wilde blijkbaar weten of je veilig thuis was gekomen.
Het bericht is niet veranderd.
Jouw aandacht wel.
Dat is voor mij een van de mooie kanten van dankbaarheid. Gewone dingen hoeven niet kunstmatig bijzonder te worden gemaakt. Je gaat alleen weer zien hoeveel betekenis er soms al in het gewone zit.
En er kan nog iets gebeuren wanneer je dat uitspreekt.
In plaats van alleen ja hoor, ben thuis te antwoorden, zou je kunnen zeggen:
Ja. En weet je, je vraagt dit eigenlijk altijd. Ik besef ineens dat ik dat heel fijn vind.
Dan laat je de ander iets weten wat verder gaat dan beleefd bedanken:
Ik zie wat jij geeft.
Dankbaarheid gaat daardoor niet alleen over zien, maar ook over ontvangen.
Sommige mensen kunnen eindeloos voor anderen zorgen en vinden het veel moeilijker om zelf iets aan te nemen. Een compliment wordt weggewuifd, hulp onmiddellijk terugbetaald en bij een cadeau klinkt al snel:
Dat had je echt niet hoeven doen.
Werkelijk ontvangen vraagt soms dat je even niets hoeft terug te doen.
Alleen toelaten:
Dit was voor mij bedoeld.
Maak van dankbaarheid geen nieuwe prestatie
Daarom ben ik voorzichtig met dankbaarheid als dagelijkse opdracht.
Een dagboek waarin je iedere avond drie dingen opschrijft kan prettig zijn. Zulke oefeningen worden ook in onderzoek gebruikt. Maar zodra je aan tafel zit met de gedachte ik moet nog drie dingen bedenken waarvoor ik dankbaar ben, kan zelfs dankbaarheid weer iets worden wat af moet.
Dan missen we precies waar het om ging.
Een eenvoudigere vraag vind ik daarom vaak krachtiger:
Wat was er vandaag dat ik bijna niet heb opgemerkt?
Misschien hoef je niet lang te zoeken. Iemand liet je voorgaan. Je zat even in de zon. Een gesprek voelde lichter dan verwacht. Of er was een moment waarop iemand je werkelijk begreep.
En misschien komt er vandaag niets.
Dan hoef je niets te fabriceren.
Dankbaarheid die geproduceerd moet worden, verliest gemakkelijk haar betekenis. Ze ontstaat eerder wanneer je even ophoudt met uitsluitend kijken naar wat ontbreekt en ruimte maakt om te zien wat er daarnaast al was.
Misschien raakt dit precies aan wat jij al langer meedraagt.
Niet omdat je het niet begrijpt.
Maar omdat het nog iets met je doet.
Wat je vasthoudt, werkt vaak langer door dan je denkt.
Loslaten begint met stilstaan bij wat er vanbinnen om aandacht vraagt.
Samen kijken wat jou vasthoudt →
Eerst rustig verder lezen? Lees wat loslaten echt betekent .
Conclusie: Misschien gaat dankbaarheid uiteindelijk over meer van je leven zien
Ga nog één keer terug naar die ochtend aan de keukentafel.
Het bericht waarop je wacht is nog steeds niet gekomen.
Dat verandert niet doordat je dankbaar probeert te zijn. Misschien blijft het je raken en vraagt de situatie later nog om een gesprek, een keuze of een grens.
Maar terwijl je daar zit, kijk je iets langer om je heen.
Je merkt dat je koffie inmiddels bijna koud is. Je ziet het licht op tafel. Iemand tegenover je vertelt iets en deze keer hoor je niet alleen de woorden, maar ben je er ook werkelijk bij.
Er hoeft niets groots te gebeuren.
Het gemis is niet verdwenen.
Alleen je blik is ruimer geworden.
Dat is uiteindelijk wat dankbaarheid voor mij waardevol maakt. Niet omdat ze belooft dat je nooit meer ontevreden, verdrietig of boos zult zijn. En ook niet omdat onderzoek ons het recht geeft te zeggen dat dankbaarheid je gegarandeerd gezonder maakt of langer laat leven.
Ze helpt je iets anders te zien.
Dat één teleurstelling niet je hele dag hoeft te worden. Dat één gemis niet je volledige leven beschrijft. Dat je iets kunt verlangen zonder alles wat er nu al is tekort te doen.
En dat iets wat heel gewoon is soms pas opnieuw zichtbaar wordt wanneer je er niet langer achteloos aan voorbijgaat.
Misschien verdiept dankbaarheid je leven daarom niet doordat ze er iets aan toevoegt.
Misschien verdiept ze het doordat je meer gaat ervaren van het leven dat er al is.
Wat jij vasthoudt, houdt jou ook vast.
Verder lezen over wat jouw blik op het leven bepaalt
Wat je kunt waarderen hangt niet alleen samen met wat je hebt, maar ook met wat uit het verleden nog meespeelt, hoeveel je werkelijk kunt ontvangen en hoe bewust je omgaat met wat niet vanzelfsprekend blijft.
- Wrok loslaten: wanneer rancune je vasthoudt en jij weer vrij wilt zijn
Oude pijn kan zoveel ruimte blijven innemen dat het heden erdoor wordt gekleurd. Hier lees je hoe loslaten iets anders is dan goedpraten wat er is gebeurd. - De cirkel van liefde: geven is ontvangen
Veel van wat waarde heeft wordt zichtbaar in gewone gebaren. Hier lees je wat er verandert wanneer geven, ontvangen en verwachtingen vrijer van elkaar komen te staan. - Leven met het einde in gedachten: minder controle, meer rust en betekenis
Het besef dat tijd en mensen niet vanzelfsprekend zijn, kan verrassend helder maken wat nu werkelijk jouw aandacht verdient.
Veelgestelde vragen over dankbaar zijn, gezondheid en langer leven
Maakt dankbaar zijn je aantoonbaar gezonder? Onderzoek naar dankbaarheid laat duidelijke aanknopingspunten zien voor psychologisch welzijn. Voor lichamelijke gezondheid is het beeld voorzichtiger. Een systematische review vond onder meer aanwijzingen voor verbetering van ervaren slaapkwaliteit, terwijl andere lichamelijke uitkomsten beperkt of wisselend waren onderzocht.
Leef je langer als je dankbaar bent? Een grote studie onder 49.275 oudere Amerikaanse vrouwelijke verpleegkundigen vond dat de groep met de hoogste dankbaarheidsscores tijdens de onderzoeksperiode statistisch een ongeveer 9% lager relatief sterfterisico had dan de groep met de laagste scores. Omdat het om observationeel onderzoek ging, kan daaruit niet worden geconcludeerd dat dankbaarheid zelf de oorzaak was.
Hoe kan ik dankbaar zijn wanneer ik verdrietig of teleurgesteld ben? Je hoeft verdriet of teleurstelling niet te vervangen door iets positiefs. Dankbaarheid kan ernaast bestaan: je erkent wat pijn doet en staat jezelf tegelijk toe om ook te zien wat betekenisvol, goed of liefdevol aanwezig is.
Waarom vind ik het soms moeilijk om dankbaarheid te voelen? Je aandacht kan sterk worden ingenomen door gemis, vergelijking, zorgen of een verwachting over hoe iets had moeten zijn. Dat betekent niet dat je ondankbaar bent. Soms moet eerst ruimte ontstaan voor wat je werkelijk voelt voordat je weer kunt zien wat er daarnaast ook is.
Hoe kan ik dankbaarheid oefenen zonder dat het geforceerd voelt? Maak er geen verplichte positieve oefening van. Een eenvoudige vraag als “Wat was er vandaag dat ik bijna niet heb opgemerkt?” nodigt uit om opnieuw te kijken zonder dat je jezelf dwingt iets bijzonders te voelen.
