Zelfrespect in plaats van goedkeuring: bij jezelf blijven als een ander het niet met je eens is

Goedkeuring krijgen is prettig. Het doet iets met je wanneer iemand blij met je is, jouw keuze begrijpt of laat merken dat je ertoe doet. Zeker van mensen die belangrijk voor je zijn, kan waardering veel betekenen. Daar is niets mis mee. We leven tussen mensen en het zou vreemd zijn wanneer hun reactie ons helemaal niets deed.

Het wordt anders wanneer die reactie langzaam gaat bepalen of jij zelf nog achter je keuze kunt blijven staan. Dan zeg je misschien ja terwijl je eigenlijk nee voelt, maak je je woorden alvast zachter of begin je jezelf uit te leggen voordat iemand überhaupt heeft gezegd dat er iets mis is.

Goedkeuring geeft dan niet alleen waardering, maar ook een gevoel van veiligheid: zolang de ander tevreden blijft, lijkt de verbinding intact.

Zelfrespect begint daarom niet bij ongevoelig worden voor wat een ander vindt. Het begint wanneer je jezelf niet automatisch hoeft te verlaten zodra iemand anders reageert dan je hoopte. Je kunt luisteren, rekening houden, twijfelen en zelfs van gedachten veranderen. Alleen hoeft de teleurstelling van een ander niet langer meteen te betekenen dat jij iets verkeerd hebt gedaan.

Drie vragen om even bij stil te staan

• Waar pas jij jezelf sneller aan zodra je merkt dat iemand iets anders van je verwacht? → Kijk vooral naar het moment waarop je eigen antwoord eerst helder voelde en daarna begon te verschuiven.
• Wat denk je dat het over jou zegt wanneer iemand teleurgesteld is of jouw keuze niet begrijpt? → Juist die betekenis kan verklaren waarom goedkeuring zoveel gewicht krijgt.
• Wat kost het je wanneer je steeds eerst naar buiten kijkt voordat je jezelf serieus neemt? → Denk aan je rust, energie, grenzen en het vertrouwen in je eigen keuzes.

Je zegt ja — en merkt pas later hoeveel dat ene woord je kost

Een collega staat naast je bureau en vraagt of jij die middag nog iets kunt oppakken.

Terwijl hij praat, werp je al een blik op je agenda. Twee afspraken, een stuk dat vandaag af moet en vanmorgen had je jezelf nog voorgenomen om eindelijk eens op tijd te stoppen. Eigenlijk weet je het antwoord al voordat hij zijn vraag helemaal heeft afgemaakt.

Vandaag niet.

Dan kijk je naar hem. Hij ziet er gehaast uit en je weet dat hij veel op zijn bord heeft. Bovendien heeft hij jou een paar weken geleden geholpen toen jij ergens mee vastliep.

Het duurt misschien maar een seconde, maar in die seconde verandert er iets. Je voelt niet ineens meer ruimte in je agenda. Je begint alleen anders naar je nee te kijken.

Hij heeft mij toen ook geholpen.

Het is eigenlijk maar één ding.

Ik wil ook niet moeilijk doen.

“Ja hoor,” zeg je. “Stuur maar door.”

Je collega bedankt je en loopt opgelucht verder. Voor hem is het moment voorbij. Jij schuift een taak naar morgen, werkt gejaagder dan je prettig vindt en zit later op de middag met het gevoel dat iedereen altijd op het laatste moment iets van je nodig heeft.

Onderweg naar huis merk je dat je geïrriteerd bent, misschien zelfs op je collega. Maar wanneer je eerlijk kijkt, weet je ook dat hij alleen iets heeft gevraagd. Hij heeft jouw grens niet genegeerd, want jij hebt hem die grens niet laten zien.

Niet omdat je niet wist wat je wilde. Dat wist je eigenlijk heel goed.

Er kwam alleen iets tussen jouw eerste antwoord en wat je uiteindelijk zei: de mogelijke reactie van de ander.

Misschien wilde je niet ondankbaar overkomen. Misschien voelde het ongemakkelijk om iemand die onder druk staat teleur te stellen. Of misschien was het eenvoudiger om jezelf iets extra’s te laten dragen dan een paar seconden niet te weten wat de ander van jouw nee zou vinden.

Dat is hoe goedkeuring zoeken er vaak uitziet.

Niet als voortdurend complimenten nodig hebben of door iedereen aardig gevonden willen worden. Veel vaker gebeurt het in kleine momenten waarin je aandacht ongemerkt verschuift van wat klopt voor mij? naar hoe zal de ander reageren wanneer ik dat zeg?

Dat kan eruitzien als vriendelijkheid, flexibiliteit of zorgzaamheid. En vaak ís het dat ook. De vraag is alleen of er nog voldoende vrijheid overblijft om soms iets anders te kiezen.

“Soms pas je jezelf al aan voordat iemand je überhaupt heeft afgewezen.”

Daar wordt de beweging zichtbaar. Niet bij het oordeel dat je te veel pleast, maar bij het moment waarop jouw eigen antwoord als eerste uit beeld verdwijnt.

Waarom goedkeuring zoveel meer kan betekenen dan aardig gevonden worden

We willen ergens bij horen en juist daarom kan de reactie van een ander zoveel gewicht krijgen.

Wanneer iemand die belangrijk voor je is jouw keuze begrijpt, geeft dat niet alleen een prettig gevoel. Het kan ook geruststellen: blijkbaar zit het nog goed tussen ons.

Je vertelt je partner dat je ergens niet mee naartoe wilt en voelt je pas werkelijk rustig wanneer hij zegt dat hij het begrijpt. Je stuurt een bericht waarin je iets duidelijker bent dan normaal en merkt hoeveel spanning er zakt zodra er een vriendelijke reactie terugkomt. Of je zegt iets tijdens een overleg en kijkt bijna automatisch naar de gezichten om te zien hoe het valt.

Op zichzelf is daar niets verkeerd aan. Mensen stemmen voortdurend op elkaar af.

Het wordt lastiger wanneer jouw eigen vertrouwen pas terugkomt nadat de ander heeft laten merken dat jouw keuze voor hem ook acceptabel is. Dan kan een teleurgestelde blik veel groter worden dan alleen een teleurgestelde blik. Een kritische reactie wordt niet alleen informatie over wat iemand vindt, maar raakt onmiddellijk aan iets in jou:

Heb ik iets verkeerd gedaan? Ben ik nu lastig? Was dit egoïstisch? Vinden ze me nog wel aardig?

Misschien heb je nooit letterlijk geleerd dat je iedereen tevreden moet houden. Het kan veel subtieler zijn ontstaan. Je merkte dat harmonie prettig was, dat behulpzaamheid gewaardeerd werd of dat spanning snel minder werd wanneer jij een stap naar voren deed.

Langzaam kan daar een vertrouwde manier van omgaan met verschil uit ontstaan: eerst kijken wat de ander nodig heeft en daarna pas voelen wat jij zelf wilt.

Dat heeft je waarschijnlijk ook iets gebracht. Misschien ben je attent, behulpzaam en goed in het aanvoelen van mensen. Het probleem zit niet in die kwaliteiten.

Het begint te wringen wanneer je de rust tussen jou en de ander vooral bewaart door de onrust zelf te dragen. Je zegt ja en voorkomt teleurstelling, maar zit later met te veel werk. Je slikt iets in en voorkomt discussie, terwijl het gesprek nog uren in je hoofd doorgaat. Je maakt je woorden zachter om de ander niet te raken en merkt achteraf dat niemand eigenlijk heeft gehoord wat jij werkelijk wilde zeggen.

Daarom helpt het weinig om jezelf alleen voor te nemen dat je minder afhankelijk moet zijn van goedkeuring. Eerst moet zichtbaar worden wat die goedkeuring voor jou beschermt.

Misschien beschermt die goedkeuring je tegen afwijzing, schuldgevoel of de stilte die ontstaat wanneer twee mensen iets anders willen.

Vaak kun je die beweging eerder merken dan je denkt. Je adem verandert, je voelt haast om antwoord te geven of er ontstaat spanning terwijl je eigenlijk al weet wat je wilt zeggen. In Wanneer emoties spreken: hoe luisteren je helpt om vrijer te kiezen lees je verder hoe zulke signalen informatie kunnen geven zonder dat je ieder gevoel automatisch hoeft te volgen.

💡 Waar merk jij dat je jezelf al begint aan te passen voordat iemand daadwerkelijk op jouw keuze heeft gereageerd?

Je hoeft waardering niet kwijt te raken. Misschien gaat het er alleen om dat zij weer mag worden wat ze oorspronkelijk was: iets prettigs om te ontvangen, in plaats van iets wat jij nodig hebt om jouw eigen keuze te mogen vertrouwen.

De moeilijkste paar seconden komen soms ná je nee

Een week later staat dezelfde collega opnieuw naast je bureau.

Weer een verzoek.

Deze keer voel je vrijwel meteen dat het niet past. Je kijkt nog een keer naar je planning en zegt:

“Vandaag red ik dat echt niet meer. Als het morgen kan, wil ik wel even met je meekijken.”

Je collega zegt niet meteen iets en zucht daarna kort.

“Jammer. Ik had gehoopt dat jij het nog kon doen.”

Meer gebeurt er niet, maar in jou gebeurt genoeg. Je voelt spanning in je buik en bent bijna meteen argumenten aan het verzamelen. Je zou kunnen uitleggen dat je gisteren ook langer bent gebleven, dat je vanavond een afspraak hebt en dat het stuk waaraan je werkt vandaag echt af moet.

Misschien hoor je jezelf bijna zeggen:

“Nou ja, als het echt niet anders kan…”

Precies daar zit vaak het moeilijkste gedeelte: niet in het uitspreken van de nee, maar in het moment waarop jouw nee daadwerkelijk iets bij de ander oproept.

Wanneer iemand vriendelijk reageert met geen probleem, is het relatief gemakkelijk om bij je keuze te blijven. Je krijgt vrijwel onmiddellijk bevestiging dat de relatie veilig is gebleven.

Maar wanneer iemand teleurgesteld kijkt, stil wordt of laat merken dat hij iets anders had gehoopt, merk je hoeveel van jouw stevigheid nog afhankelijk is van zijn reactie.

Kun je die paar seconden verdragen zonder je antwoord meteen te corrigeren?

De teleurstelling van je collega mag je raken. Misschien zit hij werkelijk met een probleem en zou je hem graag helpen. Maar zijn teleurstelling hoeft niet automatisch te bewijzen dat jouw grens verkeerd was.

Zolang de teleurstelling van een ander onmiddellijk betekent dat jij opnieuw moet onderzoeken of je toch niet beter ja kunt zeggen, ligt een deel van jouw keuze nog steeds bij die ander.

Dat gebeurt niet alleen op je werk. Je geeft een mening en nuanceert haar meteen wanneer iemand fronst. Je zegt thuis dat iets je dwarszit en voegt er halverwege aan toe dat het “ook niet zo belangrijk” is wanneer je partner anders reageert dan je hoopte.

Of je hebt dagen over een besluit nagedacht en begint binnen vijf minuten opnieuw te twijfelen omdat iemand vraagt:

Weet je dat wel zeker?

Opnieuw nadenken is niet verkeerd. Een ander kan iets zien wat jij hebt gemist. De vraag is alleen wat jou werkelijk aan het schuiven brengt.

Heb je nieuwe informatie gekregen?

Of probeer je vooral de spanning kwijt te raken die ontstaat doordat iemand jouw keuze niet goedkeurt?

Daar begint zelfrespect een veel diepere betekenis te krijgen.

Zelfrespect betekent dat er plaats blijft voor twee mensen

We verbinden zelfrespect gemakkelijk aan krachtige dingen: nee durven zeggen, grenzen stellen, je mening uitspreken en voor jezelf opkomen.

Maar misschien wordt zelfrespect nog duidelijker zichtbaar in wat er daarna gebeurt.

Stel dat je partner graag wil dat je zondag meegaat naar een familiebezoek. Je hebt een drukke week achter de rug en voelt dat je behoefte hebt aan een dag zonder afspraken.

Je zegt dat.

Hij kijkt teleurgesteld.

“Maar je was de vorige keer ook al niet mee.”

Dat raakt je. Misschien heeft hij zelfs een punt. Je weet dat het voor hem belangrijk is dat jullie sommige dingen samen doen.

Dit is precies waarom trouw blijven aan jezelf niet hetzelfde is als koppig vasthouden aan je eerste antwoord.

Je kunt luisteren en vragen waarom het voor hem zo belangrijk is. Misschien kom je door het gesprek tot de conclusie dat je inderdaad mee wilt gaan, omdat je iets bent gaan zien wat je aanvankelijk niet had meegenomen.

Dat hoeft geen verlies van zelfrespect te zijn.

Het verschil zit erin dat jij tijdens dat gesprek niet onmiddellijk verdwijnt zodra de ander iets anders voelt.

Zijn teleurstelling mag er zijn en jouw behoefte aan rust eveneens. Geen van beide hoeft onmiddellijk te winnen.

Dat is misschien een volwassenere vorm van respect: de ander niet wegduwen én jezelf niet wegduwen.

Wanneer je gewend bent spanning snel op te lossen, kan dat vreemd voelen. De ander is teleurgesteld, jij weet nog niet of je van gedachten verandert en toch hoeft de relatie niet meteen gerepareerd te worden.

Zelfkennis en eigenwaarde spelen daarin een belangrijke rol. Hoe beter je weet wat jou raakt, wat je nodig hebt en waar jouw grenzen liggen, hoe gemakkelijker het wordt om jezelf niet onmiddellijk te verliezen in de reactie van een ander. In Zelfkennis en eigenwaarde als basis voor veerkracht lees je meer over die innerlijke basis.

“Zelfrespect wordt zichtbaar wanneer jouw stem in het gesprek mag blijven, ook als de ander iets anders voelt of vindt.”

Dat betekent niet dat jouw stem altijd gelijk heeft. Wel dat zij niet langer automatisch de eerste hoeft te zijn die wordt opgeofferd.

💡 Kun jij verdragen dat iemand teleurgesteld is in jouw keuze zonder meteen te denken dat er iets tussen jullie gerepareerd moet worden?

Misschien zit precies daar de ruimte waarin twee mensen werkelijk verschillend mogen zijn én met elkaar verbonden kunnen blijven.

Wanneer jouw ja werkelijk ja wordt, verandert ook de verbinding

Wanneer je jarenlang vaak hebt meebewogen, kunnen mensen eraan gewend raken dat jij beschikbaar bent, meegaat of dingen opvangt. Niet noodzakelijk omdat ze misbruik van je maken. Misschien hebben ze simpelweg geleerd hoe jullie verhouding werkt.

Daarom kan verandering in het begin ook bij hen iets oproepen.

Je vriendin vraagt of je zaterdag meegaat en jij zegt dat je deze keer liever thuisblijft.

“Maar jij gaat altijd mee.”

Vroeger zou die ene zin misschien genoeg zijn geweest om te gaan twijfelen. Nu kun je zeggen:

“Klopt. En meestal vind ik dat ook leuk. Deze keer heb ik echt behoefte aan een rustige avond.”

Je maakt haar wens niet kleiner en hoeft jouw eigen behoefte ook niet groter te maken dan zij is. Er mogen eenvoudig twee mensen bestaan.

Misschien vindt zij het nog steeds jammer.

Dat mag.

Een goede relatie hoeft niet te betekenen dat niemand ooit teleurgesteld raakt. Sterker nog: wanneer jij niet langer automatisch ja zegt, krijgt je ja uiteindelijk meer betekenis.

De ander kan steeds beter vertrouwen dat je er bent omdat je ervoor kiest, niet alleen omdat nee zeggen te veel ongemak opriep.

Je hoeft daardoor minder te raden wat een ander van je verwacht en kunt eerder laten zien wat er in jou speelt. Dat kan aanvankelijk juist méér verschil opleveren.

Maar verschil is niet hetzelfde als afstand.

Soms ontstaat echte nabijheid juist wanneer twee mensen niet voortdurend hetzelfde hoeven te willen.

De rust van niet meer hoeven overtuigen

Er is nog een plek waar de behoefte aan goedkeuring zich gemakkelijk verstopt.

Je hebt je keuze uitgesproken en uitgelegd waarom, maar de ander begrijpt haar nog steeds niet.

Misschien gaat het opnieuw over die zondag. Je hebt verteld dat je moe bent en rust nodig hebt. Je partner blijft het jammer vinden en zegt dat hij jouw keuze overdreven vindt.

Je legt het nog een keer uit. Daarna vertel je hoe druk de afgelopen weken waren, welke afspraken je al hebt gehad en misschien haal je er zelfs bij dat je vorige maand juist wél een paar keer bent meegegaan.

Ergens onderweg verandert de bedoeling van je uitleg.

Je probeert niet meer alleen zichtbaar te maken wat er in jou speelt. Je probeert een bepaald antwoord uit de ander te krijgen:

O ja, nu snap ik het. Dan heb je gelijk.

Want zodra hij dat zegt, kun jij ontspannen.

Dat is een subtielere vorm van goedkeuring zoeken.

Uitleg geven is niet verkeerd. Juist in een goede relatie wil je elkaar begrijpen en is het waardevol om te vertellen waarom iets voor jou belangrijk is.

Maar uitleg hoeft geen rechtszaak te worden waarin je genoeg bewijs verzamelt totdat de ander jouw keuze geldig verklaart.

Op een bepaald moment kun je misschien zeggen:

“Ik snap dat jij het jammer vindt en dat je er anders naar kijkt. Voor mij klopt het toch om thuis te blijven.”

En het daar laten, niet omdat de ander er niet toe doet, maar omdat je genoeg hebt gezegd.

Misschien blijft hij het er niet mee eens. Dat kan ongemakkelijk zijn. Maar niet ieder verschil hoeft opgelost te worden totdat twee mensen precies hetzelfde vinden.

“Respect vraagt niet dat we hetzelfde kiezen. Het vraagt dat verschil kan bestaan zonder dat één van ons zichzelf hoeft te verliezen.”

💡 Wanneer geef jij uitleg om contact te maken — en wanneer blijf je praten omdat je pas rustig wordt als de ander jouw keuze uiteindelijk goedkeurt?

Misschien is dat een van de meest concrete vormen van loslaten in dit onderwerp: niet stoppen met uitleggen omdat de ander er niet toe doet, maar loslaten dat jouw rust pas mag beginnen wanneer de ander overtuigd is.

Wanneer goedkeuring weer iets extra’s wordt

Een paar weken later staat je collega opnieuw bij je bureau.

“Heb je vanmiddag misschien tijd om even mee te kijken?”

Je kijkt in je agenda. Deze keer is er ruimte.

“Ja, prima.”

Hij bedankt je en loopt verder.

Het is hetzelfde woord als waarmee het verhaal begon, maar het voelt anders. De eerste keer zei je ja terwijl je eigenlijk al wist dat het niet paste. Nu heb je gekeken en gekozen dat je wilt helpen.

Aan de buitenkant hoort je collega misschien precies hetzelfde antwoord. Vanbinnen komt het uit een andere plek.

Daarom is goedkeuring op zichzelf nooit het probleem geweest. Je collega mag blij zijn dat je helpt. Je partner mag het fijn vinden wanneer je meegaat. Een compliment mag iets met je doen en instemming kan nog steeds prettig zijn.

Het verschil is dat die goedkeuring niet langer de voorwaarde hoeft te zijn waaronder jij jouw eigen antwoord mag vertrouwen.

En precies daar wordt duidelijk waarom het ook niet simpelweg gaat om goedkeuring inruilen voor respect.

Je kunt trouw aan jezelf handelen en alsnog geen respect krijgen. Iemand kan jouw grens onredelijk vinden, een collega kan je minder flexibel noemen of een familielid kan vinden dat je veranderd bent.

Als jouw nieuwe doel wordt dat iedereen je nu moet respecteren omdat jij zo goed bij jezelf blijft, ben je nog steeds afhankelijk van hun oordeel.

De werkelijke verschuiving vindt vanbinnen plaats.

Kun je de ander serieus nemen zonder jezelf uit te wissen? Kun je luisteren zonder automatisch te gehoorzamen? Kun je je keuze herzien wanneer je werkelijk iets nieuws ziet, maar ook blijven staan wanneer iemand simpelweg liever had gezien dat jij iets anders koos?

Daar groeit zelfrespect.

Misschien merk je vooral dat je minder vaak gesprekken in je hoofd opnieuw voert, dat je na een nee niet onmiddellijk je schuldgevoel probeert weg te maken of dat je iemand kunt laten fronsen zonder meteen te besluiten dat jouw woorden blijkbaar verkeerd waren.

En natuurlijk gaat dat niet iedere keer goed. Soms zeg je nog te snel ja of hoor je jezelf alweer veel langer uitleggen dan nodig is.

Dan kun je terugkomen op wat je zei:

“Ik antwoordde net eigenlijk te snel. Ik wil er toch nog even naar kijken.”

Bij jezelf blijven betekent niet dat je nooit meer bij jezelf vandaan gaat.

Het betekent dat je steeds eerder merkt wanneer dat gebeurt — en weet dat je terug kunt komen.

Misschien raakt dit precies aan wat jij al langer meedraagt.

Niet omdat je het niet begrijpt.
Maar omdat het nog iets met je doet.

Wat je vasthoudt, werkt vaak langer door dan je denkt.

Loslaten begint met stilstaan bij wat er vanbinnen om aandacht vraagt.

Samen kijken wat jou vasthoudt →

Eerst rustig verder lezen? Lees wat loslaten echt betekent .

Conclusie — zelfrespect begint wanneer goedkeuring geen voorwaarde meer is

Goedkeuring mag prettig blijven.

Je hoeft niet ongevoelig te worden voor wat mensen van je vinden en jezelf ook niet wijs te maken dat afwijzing, kritiek of teleurstelling niets met je doen.

De vrijheid zit ergens anders.

Een ander mag iets van jouw keuze vinden zonder dat zijn reactie onmiddellijk bepaalt wat jij vervolgens over jezelf moet denken. Je kunt luisteren, onderzoeken of er iets in zijn reactie zit wat je wilt meenemen en tegelijkertijd jezelf in het gesprek laten blijven.

Soms blijf je bij je keuze. Soms verander je van gedachten.

Het verschil is dat jouw stem niet meer automatisch verdwijnt zodra de ander iets anders voelt of vindt.

Dat is zelfrespect zonder hardheid: ruimte voor twee mensen tegelijk.

Je hoeft de verbinding met een ander niet te bewaren door steeds de verbinding met jezelf in te leveren.

Wanneer je minder wilt leven vanuit de blik van een ander

Bij jezelf blijven raakt niet alleen aan wat je zegt of kiest. Het gaat ook over wat er in jou gebeurt wanneer iemand anders reageert dan je hoopte.

• Goedkeuring zoeken: bij jezelf blijven als een ander iets van je vindt
  Een verdere verdieping in aanpassen, geruststelling zoeken en jezelf alvast veranderen om mogelijke afwijzing of teleurstelling voor te zijn.
• Emotionele intelligentie begint niet in je hoofd — maar in je lichaam
  Wanneer je hoofd zegt dat iets prima is terwijl je lichaam al spanning laat voelen, helpt dit blog je die signalen serieus te nemen zonder je gevoelens automatisch het stuur te geven.
• De balans tussen doen en voelen vinden – hoe vertraging, je lichaam en bewuste keuzes je dagen lichter maken
  Voor wie snel handelt, regelt of meegaat en pas achteraf ontdekt wat hij zelf eigenlijk nodig had. Vertraging geeft ruimte om voelen en kiezen weer dichter bij elkaar te brengen.

Veelgestelde vragen over zelfrespect, goedkeuring en bij jezelf blijven

Is het verkeerd om goedkeuring van anderen belangrijk te vinden? Nee. Het is menselijk om gezien, gewaardeerd en begrepen te willen worden, zeker door mensen die belangrijk voor je zijn. Het wordt vooral belastend wanneer hun instemming bepaalt of jij jouw eigen gevoel, grens of keuze nog serieus kunt nemen.

Hoe weet ik of ik rekening houd met iemand of vooral goedkeuring zoek? Let op wat er gebeurt wanneer jij iets anders wilt dan de ander. Als teleurstelling, stilte of kritiek je vrijwel onmiddellijk laat terugkrabbelen, uitgebreid uitleggen of je eigen behoefte kleiner maken, kan de behoefte aan goedkeuring meespelen.

Betekent zelfrespect dat ik altijd bij mijn eerste keuze moet blijven? Nee. Zelfrespect betekent ook dat je kunt luisteren, nieuwe informatie kunt meenemen en van gedachten mag veranderen. Het verschil is dat je bijstelt omdat je werkelijk iets anders bent gaan zien, niet alleen omdat de afkeuring van de ander moeilijk te verdragen is.

Hoe ga ik om met schuldgevoel nadat ik nee heb gezegd? Schuldgevoel betekent niet automatisch dat je iets verkeerd hebt gedaan. Het kan ook ontstaan doordat je iets anders doet dan je gewend bent en de verwachtingen van een ander niet onmiddellijk volgt. Laat je antwoord daarom eerst even staan en kijk daarna opnieuw of er werkelijk iets is waarvoor je verantwoordelijkheid wilt nemen.

Kan ik trouw blijven aan mezelf zonder afstandelijk of egoïstisch te worden? Ja. Bij jezelf blijven en rekening houden met anderen zijn geen tegenstellingen. Je kunt luisteren naar hun gevoelens en behoeften terwijl jouw eigen grens, behoefte of mening eveneens onderdeel van het gesprek blijft.