Pleasen loslaten: jezelf niet verlaten om de ander tevreden te houden

Pleasen betekent niet simpelweg dat je aardig, zorgzaam of behulpzaam bent. Het begint wanneer de mogelijke reactie van de ander zwaarder gaat wegen dan wat jij zelf voelt, nodig hebt of vindt. Je zegt ja terwijl iets in jou terughoudt, houdt een mening voor je of neemt verantwoordelijkheid voor spanning die niet volledig van jou is.

Daardoor blijft het aan de buitenkant misschien rustig. Er ontstaat geen discussie, niemand lijkt teleurgesteld en de verbinding blijft ogenschijnlijk intact. Alleen betaal jij daar vanbinnen voor, omdat steeds minder van wat werkelijk in jou leeft een plaats krijgt in het contact.

Pleasen loslaten betekent daarom niet dat je harder, afstandelijker of minder zorgzaam wordt. Het betekent dat je stopt met jezelf verlaten om teleurstelling, irritatie of afwijzing bij de ander te voorkomen. Je laat de reactie van de ander bij de ander én blijft zelf aanwezig. Dáár begint echte verbinding: niet bij iedereen tevreden houden, maar bij jezelf meenemen.

Drie vragen om even bij stil te staan

• Waar verdwijn jij uit het contact om het contact goed te houden? → Misschien zeg je ja terwijl je nee voelt, houd je iets in of pas je jouw antwoord al aan voordat de ander überhaupt heeft gereageerd.
• Welke reactie van de ander probeer jij vaak al vóór te zijn? → Teleurstelling, irritatie, afwijzing of ongemak kunnen ongemerkt belangrijker worden dan wat jij zelf eigenlijk wilt zeggen.
• Wat zou er veranderen wanneer de ander iets van jouw keuze mag vinden zonder dat jij jezelf daarom hoeft te verlaten? → Dan ontstaat ruimte om rekening te houden met de ander én aanwezig te blijven bij wat voor jou klopt.

Pleasen lijkt vriendelijk, maar jij verdwijnt uit het contact

Stel dat een collega aan het einde van een drukke week vraagt of jij maandag een deel van zijn werk kunt overnemen.

Terwijl hij het vraagt, weet je eigenlijk al dat je agenda vol zit en dat je weinig ruimte hebt. Misschien voel je geen uitgesproken weerstand, maar wel een korte aarzeling, een eerste reactie die ongeveer zegt: dit komt eigenlijk niet uit.

Dan kijk je naar je collega. Hij oogt moe, je weet dat hij jou eerder ook heeft geholpen en vrijwel onmiddellijk verschijnen gedachten als: hij heeft het echt druk, ik wil niet moeilijk doen en het is uiteindelijk maar één extra ding.

Voordat je werkelijk hebt stilgestaan bij wat voor jou klopt, hoor je jezelf zeggen:

“Ja hoor, stuur maar door.”

Je collega bedankt je en loopt opgelucht weg. Aan de buitenkant is er niets misgegaan. Er ontstond geen conflict, niemand werd teleurgesteld en misschien help je hem uiteindelijk zelfs met liefde.

Toch gebeurde er iets belangrijks. Je voelde iets van jezelf, maar de mogelijke behoefte of reactie van de ander kreeg vrijwel onmiddellijk meer gewicht. Wat jij nodig had, verdween niet omdat iemand het bewust van je afnam. Het kreeg simpelweg geen volwaardige plaats meer in jouw antwoord.

“Pleasen is jezelf uit de verbinding halen om de verbinding goed te houden.”

Je bent er nog wel. Je praat, helpt, lacht en doet mee, maar niet alles van jou krijgt een plaats in het contact. Precies daardoor kan iets wat vriendelijk en zorgzaam lijkt op den duur zoveel energie kosten.

Pleasen begint vaak al vóórdat de ander iets heeft gedaan

Dat maakt pleasen zo subtiel. De ander hoeft helemaal niet veeleisend, boos of manipulatief te zijn. Misschien had je collega zonder moeite gezegd dat hij iemand anders zou vragen. Misschien had je partner jouw nee prima begrepen of had niemand je ongezellig gevonden wanneer je eerder van een verjaardag was vertrokken.

Toch kan de mogelijke reactie van de ander in jouw hoofd al aanwezig zijn voordat de werkelijkheid de kans heeft gekregen iets te laten zien.

Je denkt dat iemand misschien teleurgesteld raakt, jou lastig vindt of afstandelijk zal reageren. Vanaf dat moment antwoord je niet meer alleen op wat er werkelijk gebeurt, maar ook op wat je probeert te voorkomen.

Daar zit een belangrijke laag onder pleasen. Je probeert niet alleen aardig te zijn, maar soms ook invloed te krijgen op hoe de ander zal reageren. Als je ja zegt, blijft het misschien goed. Als je niets zegt, ontstaat er geen gedoe. Als je meebeweegt, hoeft niemand teleurgesteld te raken.

Het woord controle kan daarbij harder klinken dan de beweging zelf voelt, omdat pleasen juist zo meegaand lijkt. Toch zit er soms wel degelijk een poging tot controle in: als ik mij genoeg aanpas, hoop ik te kunnen voorkomen dat de ander boos, teleurgesteld of afstandelijk wordt.

Niet omdat je de ander wilt beheersen, maar omdat diens reactie iets in jou kan oproepen wat je liever niet voelt.

Daarom kan pleasen veilig voelen. Je probeert de buitenkant voorspelbaar te houden, maar betaalt daarvoor met minder vrijheid vanbinnen.

In Autonomie: jezelf niet verlaten om verbinding te bewaren lees je verder hoe je verbonden kunt blijven met andere mensen zonder jezelf automatisch opzij te zetten zodra belangen, behoeften of verwachtingen uit elkaar lopen.

💡 Welke mogelijke reactie van een ander krijgt bij jou soms meer gewicht dan wat jij zelf eigenlijk al voelde?

Als de buitenkant rustig blijft, kan de spanning naar binnen verhuizen

Pleasen werkt op korte termijn vaak uitstekend. Je zegt ja en het ongemakkelijke moment is voorbij. Je slikt iets in en er ontstaat geen discussie. Je past je aan en de sfeer blijft prettig.

Van buiten lijkt het probleem daarmee opgelost, maar de spanning verdwijnt niet altijd. Soms verhuist ze vooral naar binnen.

Je collega loopt opgelucht weg, terwijl jij achterblijft met een agenda die eigenlijk al te vol was. Je blijft langer op een verjaardag omdat je niet ongezellig wilt lijken en merkt halverwege dat je nauwelijks nog aanwezig bent. Je zegt tegen je partner dat iets prima is, terwijl je later op de avond nog steeds irritatie voelt over iets wat je eigenlijk had willen uitspreken.

Wat je buiten probeerde te voorkomen, draag je vanbinnen alsnog met je mee.

Daar kunnen vermoeidheid, frustratie of zelfs wrok uit ontstaan. Misschien krijg je op den duur het gevoel dat anderen steeds te veel van je vragen, terwijl zij soms helemaal niet weten hoeveel jij van jezelf weggeeft om hun mogelijke reactie vóór te zijn.

Natuurlijk bestaan er ook mensen die werkelijk veel vragen of slecht met grenzen omgaan. Pleasen betekent niet dat alles ineens jouw verantwoordelijkheid is. Er kan alleen een tweede laag meespelen: de ander stelt een vraag, waarna jij die vanbinnen al snel als een verplichting gaat ervaren.

Dat onderscheid is belangrijk.

Als de rust alleen blijft bestaan doordat jij jezelf inhoudt, is er wel harmonie aan de buitenkant, maar nog geen echte verbinding.

Echte verbinding kan verschil verdragen, ook wanneer dat niet altijd gemakkelijk voelt. Er hoeft niet steeds één van beiden uit beeld te verdwijnen om het contact goed te houden.

Aardig zijn is iets anders dan pleasen

Zodra je begint te zien hoeveel je pleast, kan gemakkelijk een nieuwe opdracht ontstaan: dan moet ik vaker nee zeggen, meer voor mezelf kiezen en minder rekening houden met anderen.

Maar daarmee maak je van loslaten alweer een prestatie.

Er is niets mis met aardig zijn of iets voor een ander doen terwijl het jou tijd of energie kost. Relaties vragen juist dat we soms rekening met elkaar houden, iets voor elkaar overhebben en niet alleen handelen vanuit wat op dat moment het prettigst voor onszelf is.

Het verschil zit daarom niet alleen in wat je doet, maar vooral in de vraag van waaruit je het doet.

Je kunt ja zeggen omdat je werkelijk wilt helpen, ook al kost dat iets. Je weet dan wat je ervoor laat en kiest daar bewust voor. Je kunt ook ja zeggen omdat het vooruitzicht van teleurstelling bij de ander ongemakkelijker voelt dan jezelf opnieuw voorbijlopen.

Aan de buitenkant kunnen die twee antwoorden precies hetzelfde lijken, terwijl er vanbinnen iets wezenlijk anders gebeurt.

In het eerste geval ben jij aanwezig in jouw ja. Bij pleasen verdwijnt jouw eigen ervaring uit de afweging voordat je werkelijk hebt kunnen kiezen.

Daarom is een nee niet automatisch gezonder dan een ja. Een belangrijkere vraag is:

Ben jij zelf nog aanwezig in het antwoord dat je geeft?

Die vraag haalt pleasen weg uit het simpele verhaal van leren nee zeggen en brengt het terug naar waar het werkelijk om gaat: jezelf niet langer verlaten om de verbinding veilig te houden.

Wat is van jou — en wat mag bij de ander blijven?

Pleasen loslaten vraagt steeds opnieuw om onderscheid.

Stel dat een vriendin vraagt of je zaterdag meegaat naar een evenement, terwijl jij merkt dat je eigenlijk behoefte hebt aan een rustige dag.

Jouw behoefte aan rust is van jou, net als jouw antwoord en de manier waarop je dat antwoord brengt. Je kunt bijvoorbeeld warm en duidelijk zeggen:

“Ik sla deze keer over. Ik heb echt behoefte aan een rustige zaterdag.”

Daarna kan je vriendin begripvol, verbaasd of teleurgesteld reageren. Misschien vindt ze het jammer, reageert ze korter dan je hoopte of begrijpt ze het meteen.

Dat deel kun jij niet volledig bepalen.

Je kunt haar reactie serieus nemen zonder die te hoeven oplossen. Juist daarin zit een fundamentele verschuiving.

Bij pleasen voelt de reactie van de ander gemakkelijk als een opdracht: als zij teleurgesteld is, moet ik ervoor zorgen dat dat gevoel verdwijnt. Maar teleurstelling is niet automatisch bewijs dat jij iets verkeerd hebt gedaan.

Twee mensen kunnen iets anders willen en toch verbonden blijven. Je kunt iemand liefhebben en nee zeggen. Je kunt zorgzaam zijn en ergens geen ruimte voor hebben. Je kunt iemands teleurstelling begrijpen zonder jouw antwoord terug te nemen.

Jij bent verantwoordelijk voor hoe je spreekt en handelt, niet voor het voorkomen van iedere emotie die jouw eerlijkheid bij de ander oproept.

Dat betekent niet dat je koud wordt voor de reactie van de ander. Integendeel: je kunt juist werkelijk luisteren wanneer je niet tegelijkertijd bezig hoeft te zijn om ervoor te zorgen dat de ander niets onaangenaams voelt.

“Je hoeft de reactie van de ander niet weg te nemen om zelf te mogen blijven staan.”

Jezelf meenemen wordt pas echt voelbaar wanneer het schuurt

Dit klinkt redelijk eenvoudig zolang de ander jouw grens begrijpt. De werkelijke verandering wordt vaak pas zichtbaar wanneer er wél spanning ontstaat.

Je zegt tegen een collega dat je geen extra taak kunt overnemen en hij zucht. Je vertelt je partner dat je vanavond rust nodig hebt en ziet teleurstelling op diens gezicht. Je zegt tegen een vriend dat iets je raakte en hij verdedigt onmiddellijk wat hij heeft gezegd.

Juist dan kan de oude reflex snel terugkomen. Je voelt de neiging om je grens zachter te maken, uit te leggen dat je het zo niet bedoelde of alsnog mee te bewegen omdat de spanning moeilijker voelt dan je oorspronkelijke behoefte.

Daar zit misschien wel het belangrijkste oefenpunt bij pleasen: niet het perfect formuleren van een nee, maar blijven staan nadat je jezelf hebt laten zien.

Daarom gaat assertiviteit veel verder dan een communicatietechniek. Het gaat niet alleen om weten welke woorden je kunt gebruiken. Het vraagt ook dat je kunt verdragen dat iemand jouw mening, behoefte of grens niet prettig hoeft te vinden.

In Assertiviteit: voor jezelf opkomen zonder jezelf te verlaten lees je verder hoe wat jij voelt, denkt en nodig hebt een plaats kan krijgen in het contact zonder dat je daarvoor harder hoeft te worden of de ander van je weg hoeft te duwen.

Je hoeft dus niet te kiezen tussen jezelf en de ander. De werkelijke beweging is dat er ruimte ontstaat voor beiden.

Pleasen loslaten begint vóórdat je antwoord geeft

Juist omdat de oude reflex zo snel kan ontstaan, begint verandering vaak al vóórdat je een grens uitspreekt of nee zegt. Ze begint in de paar seconden vóór je automatische antwoord.

Iemand vraagt iets en je merkt hoe snel jouw aandacht naar de ander schiet. Je denkt na over wat diegene nodig heeft, hoe jouw antwoord zal overkomen en of je misschien egoïstisch, lastig of ongezellig gevonden wordt.

Precies daar kun je iets vertragen. Niet om ieder verzoek uitgebreid te analyseren, maar om jezelf weer mee te nemen in de afweging.

Je kunt jezelf bijvoorbeeld afvragen: wil ik dit eigenlijk, heb ik hier ruimte voor en wat probeer ik te voorkomen wanneer ik de neiging voel onmiddellijk ja te zeggen?

Soms kom je daarna nog steeds bij ja uit, maar het is dan een ander ja. Je weet wat je geeft, voelt wat het je kost en kiest daar bewust voor.

Een andere keer is het antwoord nee. Of misschien zeg je:

“Ik kijk er even naar en laat het je morgen weten.”

Voor iemand die gewend is onmiddellijk af te stemmen op de ander kan juist zo’n antwoord veel veranderen. Je stelt niet uit omdat je geen verantwoordelijkheid wilt nemen, maar geeft jezelf tijd om werkelijk aanwezig te zijn in wat je kiest.

Daar begint loslaten: niet door jezelf te dwingen anders te reageren, maar door de automatische beweging naar de ander iets losser te laten zodat jijzelf weer in beeld komt.

Minder pleasen maakt relaties niet automatisch gemakkelijker — wel eerlijker

Wanneer je jezelf meer gaat meenemen, verandert niet alleen jouw gedrag. Ook relaties kunnen verschuiven.

Mensen die gewend waren dat jij altijd beschikbaar bent, kunnen moeten wennen. Iemand kan verbaasd reageren wanneer je ineens zegt dat iets niet lukt. Een ander ervaart jouw duidelijkheid misschien juist als prettig, omdat diegene minder hoeft te raden wat je werkelijk wilt.

Sommige relaties worden daardoor dieper. Bij andere wordt zichtbaar hoeveel van de verbinding eigenlijk rustte op jouw aanpassing.

Dat kan confronterend zijn, maar het laat ook iets zien: een verbinding waarin jij alleen welkom bent zolang je voortdurend meebeweegt, vraagt uiteindelijk veel van je.

Dat betekent niet dat iemand nooit teleurgesteld mag zijn of dat iedere goede relatie moeiteloos hoort te voelen. Juist in goede relaties kunnen belangen botsen, kan iemand geraakt zijn en kan er verschil bestaan.

Het verschil is dat de verbinding niet onmiddellijk hoeft te verdwijnen zodra jij jezelf laat zien.

Misschien wordt het contact soms iets minder glad, maar juist daardoor ook echter. Want pas wanneer jij werkelijk aanwezig bent, kan de ander ook met jou verbonden zijn.

Trouw blijven aan jezelf betekent niet dat jij altijd voorrang krijgt

Trouw blijven aan jezelf betekent niet dat jouw behoefte voortaan altijd het belangrijkste is. Relaties vragen soms dat jij iets doet wat niet jouw eerste voorkeur heeft.

Je bezoekt iemand terwijl je eigenlijk moe bent, omdat die persoon je op dat moment nodig heeft. Je schuift een eigen plan een keer op omdat iets in je gezin belangrijker is. Je helpt een collega terwijl je dag daardoor voller wordt, omdat je daar bewust voor kiest.

Dat kan allemaal volledig trouw aan jezelf zijn.

Het verschil zit erin dat jij niet hoeft te verdwijnen voordat de afweging begint.

Je kunt voelen:

Ik ben moe en toch wil ik er voor je zijn.

Dat is iets heel anders dan denken:

Ik mag niet moe zijn, want ik moet er voor je zijn.

In de eerste beweging bestaan jij en de ander naast elkaar. In de tweede is jouw eigen ervaring al verdwenen voordat er werkelijk iets te kiezen viel.

Trouw blijven aan jezelf betekent dus niet dat je altijd voor jezelf kiest. Het betekent dat wat jij voelt, wilt en nodig hebt mee mag tellen.

Soms kies je vervolgens bewust voor jouw behoefte en soms voor wat de ander op dat moment nodig heeft. Een andere keer vinden jullie samen iets waarin voor beiden ruimte is. De essentie blijft dat jij niet langer uit beeld hoeft te verdwijnen om verbinding mogelijk te maken.

Misschien raakt dit precies aan wat jij al langer meedraagt.

Niet omdat je het niet begrijpt.
Maar omdat het nog iets met je doet.

Wat je vasthoudt, werkt vaak langer door dan je denkt.

Loslaten begint met stilstaan bij wat er vanbinnen om aandacht vraagt.

Samen kijken wat jou vasthoudt →

Eerst rustig verder lezen? Lees wat loslaten echt betekent .

Conclusie: echte verbinding vraagt dat jij er ook bent

Pleasen kan lang voelen als iets zorgzaams. Je houdt rekening met anderen, voorkomt gedoe en probeert de verbinding goed te houden.

Maar wanneer dat steeds betekent dat jij jouw eigen gevoel, behoefte of mening opzijzet, ontstaat er een vreemde paradox:

je probeert de verbinding te bewaren door jezelf eruit te halen.

Daarom gaat pleasen loslaten niet over minder aardig worden en ook niet in de eerste plaats over vaker nee zeggen. Het gaat erom dat je jezelf blijft meenemen in het contact.

Dat betekent dat je voelt wat voor jou klopt voordat je automatisch afstemt op de ander, vriendelijk kunt blijven wanneer iemand teleurgesteld is en verantwoordelijkheid neemt voor jouw woorden en keuzes zonder ook de hele reactie van de ander te hoeven dragen.

Pleasen stopt niet wanneer je minder zorgzaam wordt. Het stopt wanneer je niet langer jezelf hoeft te verlaten om de ander tevreden te houden.

Misschien begint loslaten precies daar: wanneer de ander belangrijk mag blijven zonder dat jij daarvoor uit beeld hoeft te verdwijnen.

Dan hoef je niet langer te kiezen tussen verbinding en jezelf. Er ontstaat ruimte voor beide.

Verder kijken naar jezelf blijven in contact

Misschien herken je vooral hoe moeilijk het kan zijn om bij jezelf te blijven zodra iemand teleurgesteld kan raken, je bang bent voor afwijzing of oude verwachtingen automatisch beginnen mee te praten. Deze drie artikelen gaan ieder vanuit een andere kant verder.

• Grenzen stellen zonder schuldgevoel: trouw blijven aan jezelf én verbinding houden
  Voor wanneer je wel weet waar jouw grens ligt, maar schuldgevoel je alsnog laat twijfelen zodra je haar werkelijk uitspreekt.
• Angst voor afwijzing: hoe je jezelf niet meer verlaat en vrijer wordt in contact
  Voor wanneer de mogelijke afwijzing van een ander zoveel gewicht krijgt dat je jezelf al begint aan te passen voordat er werkelijk iets is gebeurd.
• Waarom sociale verwachtingen je verder van jezelf kunnen brengen
  Voor wanneer pleasen niet alleen in één relatie speelt, maar ook samenhangt met ideeën over wat hoort, welke rol jij denkt te moeten vervullen en wat je verwacht dat anderen van je vinden.

Veelgestelde vragen over pleasen en jezelf blijven

Hoe weet ik of ik aardig ben of aan het pleasen ben? Het verschil zit niet alleen in wat je doet, maar vooral in wat jouw antwoord stuurt. Je kunt iets voor iemand doen omdat je daar bewust voor kiest, ook wanneer het moeite kost. Bij pleasen krijgt de mogelijke reactie van de ander zoveel gewicht dat wat jij zelf voelt of nodig hebt nauwelijks nog meeweegt.

Waarom zeg ik zo snel ja terwijl ik eigenlijk nee wil zeggen? Een ja kan mogelijke spanning, teleurstelling of ongemak onmiddellijk wegnemen. Daardoor komt het antwoord soms sneller dan de bewuste afweging. Door iets meer ruimte tussen het verzoek en jouw reactie te laten, krijgt ook jouw eigen behoefte een kans om mee te tellen.

Betekent stoppen met pleasen dat ik vaker nee moet zeggen? Nee. Jouw eerlijke antwoord kan heel goed ja zijn. Het verschil is dat je niet automatisch meegaat om de reactie van de ander te sturen, maar bewust kiest wat je wilt geven en wat voor jou op dat moment klopt.

Wat doe ik wanneer iemand teleurgesteld raakt door mijn grens? Je kunt de teleurstelling van de ander erkennen zonder jouw grens onmiddellijk terug te nemen. Dat iemand jouw antwoord niet prettig vindt, betekent niet automatisch dat jouw keuze verkeerd is. Verbinding kan ook bestaan wanneer twee mensen iets anders willen.

Hoe laat ik de behoefte aan goedkeuring los? Niet door jezelf te dwingen niets meer te geven om wat anderen vinden. Begin met herkennen wanneer goedkeuring een voorwaarde wordt om bij jezelf te mogen blijven. Iedere keer dat je jezelf meeneemt terwijl de ander iets anders vindt, ervaar je dat eigenheid en verbinding naast elkaar kunnen bestaan.